Người cha tốt hơn là người thầy tốt
Lời nhận xét của Chuyên gia nghiên cứu thanh thiếu niên, phó hội trưởng Hội Nghiên cứu
Thanh thiếu niên Trung Quốc - Giáo sư Hoàng Chí Kiên.
“Sự giáo dục của người cha” mang đến cho trẻ khả năng tự lập, tâm lí tự tin, phẩm chất kiên
cường, tinh thần dũng cảm; mang đến cho trẻ những đặc trưng tính cách như: sự kiên nhẫn,
quyết đoán, tự tin, vui vẻ, độc lập... giúp trẻ tránh được những phẩm chất cá tính tiêu cực như
ích kỉ chỉ biết đến lợi ích của bản thân, yếu đuối, dễ nóng giận, trầm lặng ít nói, tự ti xấu hổ,
tình cảm lạnh nhạt, sợ hãi thất bại; từ đó trưởng thành lành mạnh.
Chuyên gia tâm lí, giáo dục Đông Tử đã cung cấp cho các bậc phụ huynh một khái niệm mới về
“Sự giáo dục của người cha”, tổng kết cảm nhận của mình trong nhiều năm nghiên cứu và dạy
trẻ thành công, kết hợp hiệu quả giữa lí luận giáo dục mới của người cha và lí luận giáo dục
hiện đại, lời văn ngắn gọn súc tích, ví dụ sinh động hấp dẫn, có tính ứng dụng và tính thực tiễn
cao, cung cấp cho chúng ta một thông tin quý báu: Sự giáo dục của người cha có thể đạt đến
những tầm cao mới... Sự phổ cập những quan niệm mới mẻ này sẽ từng bước hoàn thiện tính
cách và tâm hồn trẻ, nâng cao tố chất và chỉ số thông minh của trẻ, khiến con đường tương lai
của trẻ ngày càng rộng mở.
Đông Tử là người đã nhiệt tình đề xuất quan niệm “giáo dục của người cha”, đồng thời cũng là
người tích cực thực hiện quan điểm này. Nhiều năm trở lại đây, Đông Tử đã nghiên cứu về giáo
dục gia đình dưới vị thế của một người làm cha, đồng thời dùng quan niệm giáo dục đó để dạy
dỗ con gái Phạm Khương Quốc Nhất của mình. Sau khi con gái trưởng thành chứng tỏ sự thành
công trong quan niệm giáo dục của ông, ông đã đem những kinh nghiệm đó chia sẻ với các phụ
huynh. Người cha tốt hơn là người thầy tốt là một cuốn sách hay về giáo dục gia đình có cơ sở
lí luận làm tiền đề đã được thực tiễn chứng minh thành công.

https://sachhoc.com

Lời mở đầu
Người cha tốt mới có con tốt
Đông Tử
Bất luận là giáo dục gia đình hay giáo dục nhà trường, Trung Quốc luôn là đất nước coi sự giáo
dục của người mẹ là chính. Sự giáo dục của người mẹ có nghĩa là người thực hiện giáo dục chủ
yếu là nữ giới, ở nhà là mẹ, bà nội, bà ngoại, ở trường là cô giáo.
Sự mờ nhạt của người cha trong giáo dục gia đình dẫn đến hiện tượng “Mối quan hệ tình cảm
nghiêng về những người mẹ”. Người mẹ làm tất cả mọi việc, nhưng đại đa số các mẹ lại không
nắm được cách dạy con khoa học, thường nuông chiều con quá mức. Kết quả là ngày càng có
nhiều trẻ ích kỉ chỉ biết đến lợi ích của bản thân, yếu đuối, dễ nóng giận, trầm lặng ít nói, tự ti
xấu hổ, tình cảm lạnh nhạt, sợ hãi thất bại... Trong khi đó, những thứ không thể thiếu trong quá
trình trưởng thành của trẻ như khả năng tự lập, tâm lí tự tin, phẩm chất kiên cường, tinh thần
dũng cảm thì lại dần mất đi.
Theo như một nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học thuộc trường Đại học Yale(*) thì
những đứa trẻ do người cha nuôi nấng trưởng thành có chỉ số thông minh cao hơn, có thành
tích ở trường tốt hơn, khi bước ra xã hội cũng dễ dàng thành công hơn.
____________
(*) Đại học Yale là một trong những viện đại học tư thục lâu đời ở Mĩ.
Colombo(*) từng nói: “Thế giới thuộc về những người dũng cảm”. Trong cuộc đời của mỗi con
người, dũng khí là thứ cần phải có, mà việc bồi dưỡng sự tự tin lại là ngọn nguồn của dũng khí.
Sự tự tin của trẻ phần lớn lại có mối quan hệ mật thiết với cha mẹ. Không chỉ sự tự tin, người
cha còn mang đến cho con những đặc điểm như sự kiên nhẫn, hào phóng, quả cảm, tự tin, vui
vẻ, tự lập... những đức tính đó trở thành trụ cột tinh thần của trẻ, là nguồn gốc sức mạnh giúp
trẻ trưởng thành.
Chính vì vậy, sự giáo dục của người cha cần phải được coi trọng.

https://sachhoc.com

Muốn nuôi dạy con tốt, trước hết chúng ta phải làm một người cha tốt.
Mọi người luôn thống nhất trong cách nhìn nhận, đánh giá về tiêu chuẩn của một đứa trẻ tốt
nhưng lại không thống nhất về tiêu chuẩn của một người cha tốt. Vậy thế nào là một người cha
tốt?
Nói đến người cha tốt, Đông Tử luôn nhớ đến một cảnh tượng thế này:
Hai năm trước khi ở Thẩm Dương, vào một buổi chiều tối mùa hè nóng bức, tôi đi bộ trên một
con phố có những dãy nhà mái bằng san sát ở phía đông bắc bến xe Thẩm Dương. Băng qua
một ngõ nhỏ bẩn thỉu, tôi thong dong đi về phía trước. Đột nhiên vang vọng bên tai tiếng ca
lanh lảnh, theo tiếng ca đó, qua cánh cửa sổ đang mở, tôi nhìn thấy một người đàn ông trạc 30
tuổi, mặc quần đùi, cởi trần vừa đốt lò than vừa cao giọng hát; trên chiếc giường(**) có một cô
bé khoảng 5,6 tuổi, mặc chiếc váy hoa, tung tăng nhảy múa theo tiếng hát của cha, trên mặt họ
hiện rõ niềm vui...
_____________
(*) Cristoforo Colombo (1451-1506): Nhà hàng hải người Ý, và cũng là đô đốc của Hoàng đế
Castilla. Những chuyến vượt Đại Tây Dương của ông đã mở ra những cuộc thám hiểm châu Mĩ,
cũng như quá trình thực dân hoá của châu Âu.
(**) Nguyên văn là chữ 炕(kàng): Một loại giường xây bằng gạch hoặc đất, ở dưới có bếp lửa,
có thể sưởi ấm, thường thấy ở miền bắc Trung Quốc.
Tôi mải mê quan sát hai cha con, không ngờ đã dừng lại ở đó mấy phút. Nhiều năm làm báo đã
hình thành cho tôi thói quen chuyện gì cũng muốn tìm hiểu, nhưng lần này tôi đã kìm chế cảm
xúc của mình, đợi họ hát xong tôi đã lặng lẽ rời bước, tôi không muốn làm phiền giây phút họ
đắm chìm trong niềm vui và hạnh phúc bên nhau...
Căn cứ vào đặc điểm ngôi nhà mà hai cha con ở (thường là kiểu nhà trọ dành cho những công
nhân ở tỉnh khác đến thuê) và cách ăn mặc của họ, Đông Tử đoán rằng, người cha này không
phải là người có tiền cũng không phải là người có quyền. Nhưng theo Đông Tử, anh ta là một

https://sachhoc.com

người cha tốt mà không một người cha có tiền, có quyền, có danh vọng, có địa vị nào có thể
sánh được! Bởi anh ta có thể mang lại niềm vui cho đứa con của mình. Đối với một đứa trẻ, có
thứ gì quan trọng hơn niềm vui chứ?
Niềm vui có thể mang lại cho trẻ sự lạc quan, sự tự tin, niềm hi vọng... Một người cha có thể
đem đến cho con tất cả những điều này thì đó là một người cha tốt.
Cho nên tiêu chuẩn của một người cha tốt không liên quan đến tiền bạc, quyền lực hay vật
chất. Dù của cải có nhiều hay địa vị có cao đến đâu, nhưng chỉ mải mê kiếm tiền, không quan
tâm chăm sóc con cái, thì dù có cho con bao nhiêu tiền, cho con hưởng thụ cuộc sống vật chất
đầy đủ đến thế nào đi nữa, bạn vẫn không phải là một người cha tốt. Bởi đời sống tinh thần mà
trẻ cần hoàn toàn trống rỗng, một khi chúng ta không thể thỏa mãn nhu cầu tinh thần của trẻ,
chính là đã làm tổn thương tâm hồn của trẻ. Một người cha làm tổn thương tâm hồn của con
mình, chắc chắn không phải là một người cha tốt.
Đương nhiên, không có tiêu chuẩn thống nhất để đánh giá một người cha tốt. Nhưng khi con
cần bạn có thể giúp đỡ; khi con buồn bạn có thể động viên; khi con mắc lỗi sai bạn không mắng
mỏ mà kiên trì nói chuyện để hiểu con; khi con cảm thấy mơ hồ hoang mang bạn có thể hướng
dẫn và giúp đỡ; khi con làm đúng bạn có thể khen ngợi, tán thành; khi con thành công bạn có
thể chia sẻ... Đây hiển nhiên là những điều mà một người cha tốt nên làm.
Nếu như bạn là một người cha có thể kiên trì tập thể dục cùng con, chơi cùng con; biết khống
chế tâm trạng, cảm xúc của bản thân, hài hước; luôn chú trọng phát triển tố chất và bồi dưỡng
những thói quen, phẩm chất đạo đức tốt đẹp; có thể lạc quan nhìn nhận và đối xử công bằng
với trẻ; có tâm thái, có tấm lòng rộng mở, luôn đặt mình ở địa vị của con để suy nghĩ cho con,
đồng thời luôn hiểu, tôn trọng, tín nhiệm con; thì con của bạn chắc chắn sẽ là một đứa trẻ tốt!
Thực tế đã chứng minh, có cha tốt mới có con tốt, một người cha đạt tiêu chuẩn còn hơn một
trăm giáo viên ưu tú!

https://sachhoc.com

Chương I NGƯỜI CHA TỐT LÀ NGƯỜI THẦY
TỐT CỦA CON
“Người thầy vỡ lòng” đạt tiêu chuẩn của con
“Giáo dục vỡ lòng” thể hiện tấm lòng của cha mẹ với con cái có tầm quan trọng to lớn trong
cuộc đời con
“Dạy con biết đi, dạy con biết nói” là trách nhiệm chung của tất cả các bậc làm cha mẹ với con
cái. Dường như với mỗi người, cha mẹ chính là người thầy vỡ lòng dạy con biết đi, biết nói, biết
sống và biết làm người.
Lần đầu tiên con bị ngã, là cha mẹ nói với con khi ngã con phải tự mình đứng dậy; lần đầu tiên
con khóc, là cha mẹ nói với con khóc chính là tình cảm chân thành từ nội tâm của mình, chỉ có
điều con phải học cách khống chế tình cảm ấy; lần đầu tiên con cười, là cha mẹ cho con biết
cuộc sống có rất nhiều ý nghĩa; lần đầu tiên con gục ngã, là cha mẹ cho con học cách kiên
cường đối mặt với khó khăn.
Gia đình là trường học, là nơi diễn ra tiết học đầu tiên của mỗi người sau khi lọt lòng mẹ; cha
mẹ là những người thầy đầu tiên của con. Đây là hai điều “đầu tiên” mà không có bất cứ thứ gì
có thể thay thế được. Cổ ngữ có câu: “Khổng Tử gia nhi bất tri mạ, Tăng Tử gia nhi bất tri nộ, sở
dĩ nhiên giả, sinh nhi thiện giáo dã”(*). Cho nên sự giáo dục của cha với con là giáo dục sớm,
mang tính khai sáng.
___________
(*) Tạm dịch: Con của Khổng Tử không biết mắng chửi, con của Tăng Tử không biết nóng giận,
điều này là do giáo dục mà nên.
Theo năm tháng, trẻ lớn lên, dần dần được tiếp xúc với những sự vật, con người ngoài xã hội,
tiếp xúc với những điều chân thiện mĩ và cả những điều xấu xa. Người lớn chúng ta không thể
nào ngăn cản được điều đó, bởi hàng ngày tivi, internet đều cũng không ngừng phản ánh hiện
thực xã hội ở các góc độ khác nhau. Sự ảnh hưởng này vừa có mặt tốt lại vừa có mặt xấu. Đặc

https://sachhoc.com

biệt là đối với trẻ mầm non bởi trẻ ở độ tuổi này không có khả năng phân biệt phải trái đúng
sai, nhưng trẻ lại có năng lực cảm thụ nhạy bén hơn người lớn.
Trong cuộc sống hàng ngày, nếu như các bậc phụ huynh có thể dựa vào đặc điểm trên của trẻ,
tận dụng những việc nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày để giúp trẻ nhận biết, phân biệt
những việc phải trái đúng sai, để trẻ tỏ tường được thế nào là chân thiện mĩ, thế nào là tà ác
xấu xa, thì mới có thể giúp trẻ bồi dưỡng tính cách đứng về lẽ phải, từ đó ngăn chặn việc tâm
hồn trẻ bị xói mòn bởi những thứ phản giáo dục.
Từ 3 đến 6 tuổi thường được gọi là giai đoạn trước tuổi đến trường, cũng chính là giai đoạn
giáo dục sớm mà mọi người thường nói. Đây là thời kì quan trọng trong sự phát triển tâm sinh
lí của trẻ. Tục ngữ có câu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”. Giai đoạn mầm non là giai đoạn
khởi đầu hun đúc nhân cách một con người, rất nhiều năng lực cơ bản của con người hình
thành trong giai đoạn này như năng lực biểu đạt ngôn ngữ, các động tác cơ bản, một số thói
quen trong cuộc sống và tính cách cũng dần được hình thành trong giai đoạn này. Nhà tâm lí
học người Mỹ Benjamin Bloom(**) cho rằng, sự phát triển năng lực trí tuệ của một con người
nếu như đến 17 tuổi được tính là 100%, thì giai đoạn trẻ được 4 tuổi sẽ đạt 50%, giai đoạn từ 4
đến 8 tuổi tăng thêm 30%, giai đoạn từ 8 đến 17 tuổi chỉ tăng thêm 20%. Có thể thấy giai đoạn
trước 5 tuổi là thời kì trẻ phát triển trí tuệ nhanh nhất, cũng là thời kì tốt nhất để tiến hành
giáo dục bồi dưỡng trí tuệ của trẻ. Việc các bậc phụ huynh tiến hành phương pháp giáo dục gia
đình trong giai đoạn này là điểm mấu chốt trong sự phát triển trí tuệ sớm của trẻ.
___________
(**) Benjamin Bloom (1913-1999): nhà tâm lí học, nhà giáo dục học, giáo sư tiến sĩ về giáo dục
học tại trường Đại học Chicago, đồng thời là chủ tịch Hiệp hội nghiên cứu giáo dục Mỹ.
Từ cổ chí kim, rất nhiều hiền tài đã nhận sự giáo dục bài bản của gia đình trong thời kì ấu thơ,
đây là một yếu tố quan trọng giúp họ thành công sau này. Ví dụ như sự thành công của
Goethe(*) chính là nhờ có sự giáo dục sớm của gia đình. Khi Goethe 2, 3 tuổi, cha của ông đã
đưa ông đi dã ngoại, quan sát tự nhiên, bồi dưỡng khả năng quan sát của ông. Khi Goethe 3, 4
tuổi, cha ông dạy ông hát, đọc ca dao, kể cho ông nghe những câu chuyện thiếu nhi, đồng thời
để ông kể chuyện trước mặt mọi người, nhằm bồi dưỡng khả năng biểu đạt của ông. Những
hình thức giáo dục có ý thức như vậy, khiến Goethe từ nhỏ đã ham học hỏi và tìm tòi. Lúc 8

https://sachhoc.com

tuổi, Goethe đã có thể đọc được các loại sách viết bằng tiếng Đức, Nga, Anh, Ý, La tinh và Hi
Lạp; 14 tuổi, ông có thể viết kịch; 25 tuổi chỉ trong vòng một tháng ông đã cho ra đời cuốn tiểu
thuyết dưới dạng thư nổi tiếng Nỗi đau của chàng Werther(**).
____________
(*) Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), được coi là một trong những vĩ nhân của nền
văn chương thế giới. Ông là một nhà thơ, nhà viết kịch, tiểu thuyết gia, nhà văn, nhà khoa học,
họa sĩ của Đức.
(**) Nỗi đau của chàng Werther (tiếng Đức: Die Leiden des jungen Werther) ra đời trong năm
1774 và được tái bản lần 2 vào năm 1787. Được đánh giá là tác phẩm đầu tiên của thế kỷ XVIII
tạo được tiếng vang mạnh mẽ dội đến các nước xung quanh, nhất là trong phong trào lãng mạn
tại Pháp, Ý và Anh (Lược sử văn học Đức). Ở Việt Nam, tác phẩm này được dịch giả Quang
Chiến chuyển ngữ, GS Hoàng Trinh viết lời giới thiệu, Nxb Văn học in lần đầu năm 1982.
Nếu trong thời kì ấu thơ, không nhận được sự giáo dục tốt từ gia đình, thì sự phát triển trí tuệ
của trẻ cũng sẽ bị ảnh hưởng không nhỏ. Ví dụ như trường hợp của Kamala - “em bé sói” ở Ấn
Độ, được sói nuôi từ nhỏ. Khi được phát hiện thì cô bé đã 8 tuổi, cô bé có những thói quen sinh
hoạt giống với sói như đi bằng bốn chân, ăn thịt sống, ban ngày sống chui lủi, ban đêm mới
hoạt động. Phải mất 2 năm tập luyện, cô bé mới có thể đứng dậy, thêm 6 năm nữa để biết đi,
trong vòng 4 năm, cô bé chỉ học được bốn từ đơn giản. Khi được 17 tuổi, khả năng phát triển
về trí lực của cô bé chỉ bằng trình độ của một đứa trẻ 3 tuổi bình thường.
Theo như tờ Phụ nữ Trung Quốc, một người công nhân họ Mã ở thành phố Nam Kinh tỉnh
Giang Tô, Trung Quốc do thần kinh không bình thường, luôn sợ con bị hãm hại, nên đã nhốt ba
đứa con gái của mình ở trong nhà từ nhỏ, không cho chúng tiếp xúc với thế giới bên ngoài,
mười mấy năm sau những đứa trẻ này có năng lực trí tuệ thấp, phản ứng chậm chạp; gần như
bị ngu đần.
Từ những ví dụ trên, chúng ta thấy rằng không thể coi thường tác dụng của việc giáo dục vỡ
lòng trong giai đoạn đầu đối với trẻ.
Nhưng việc giáo dục vỡ lòng không phải cứ thực hiện càng sớm càng tốt, mà đây là một quá

https://sachhoc.com

trình khoa học. Quá sớm hoặc quá muộn đều bất lợi đối với việc phát triển trí tuệ và ý thức tư
duy của trẻ. Cũng giống như câu chuyện ngụ ngôn “Thúc lúa lớn nhanh”(*), nếu như các bậc
phụ huynh tiến hành giáo dục quá sớm lúc mà sự phát triển về tâm lí và trí tuệ của trẻ vẫn
chưa tới tầm, thì trẻ sẽ không thể tiếp thu được, dẫn tới việc giáo dục không có hiệu quả, còn
khiến trẻ có cảm giác chán nản, sợ hãi đối với việc học, để lại hậu quả khó lường về sau. Không
ít phụ huynh muốn con mình có một sự khởi đầu sớm, hi vọng trong giai đoạn mẫu giáo con có
thể biết đọc biết viết và biết làm toán nên đã cho trẻ học chữ, học toán trước. Điều này thực ra
đã tạo áp lực cho trẻ quá sớm, thậm chí khiến trẻ chán ghét việc học.
______________
(*) Đây là câu chuyện ngụ ngôn kể về một người đời Tống, vì muốn lúa của mình lớn nhanh
nên đã nhổ nó lên, khiến lúa bị chết hết. Về sau câu chuyện này được đem ra để ám chỉ hành
động nóng vội đốt cháy giai đoạn, không tuân thủ theo trình tự thời gian, dễ dẫn đến thất bại.
Giáo dục vỡ lòng, đặc biệt là sự dạy dỗ của cha đối với con có thể tiến hành ở khắp nơi.
Tôi đã từng đọc một câu chuyện như sau:
Trên một đoạn đường đông đúc, xe cộ đi lại như mắc cửi, ở một ngã tư bị tắc đường, một tài xế
taxi đã chỉ vào một tòa nhà và nói: “Con trai, con nhìn xem! Đây là bệnh viện Nam Sơn, nơi con
đã chào đời”. Đứa con trai mới 2,3 tuổi ngồi bên cạnh, ngạc nhiên hỏi: “Bệnh viện Nam Sơn?”.
“Ừ, đúng rồi con đến với thế giới từ chính nơi này”. “ Thế giới?”. “Ồ, con vẫn còn nhỏ, sau này
lớn lên, cha sẽ kể cho con...”.
Bất cứ ở đâu trên đường, trên xe hay trên thuyền... cha mẹ đều có thể dạy con. Điều đặc biệt
của người cha này là ở chỗ, ông là một tài xế taxi. Trong lúc chờ đợi khi bị bị tắc đường, người
cha đã tiến hành sự giáo dục đối với con. Không phải chỉ những người có tiền của, có học vị
mới chú trọng vào việc dạy dỗ con cái, mà hầu hết các bậc cha mẹ đều đang âm thầm dành
từng phần nhỏ cho con, hành động tích tiểu thành đại này đã dần tạo nên một con đường
trưởng thành vững chắc trong mỗi bước con đi. Hi vọng khi lớn lên, đứa trẻ - con người tài xế
taxi đó vẫn còn nhớ cái tên mà người cha nhắc đến trong buổi chiều ấm áp đó. Bởi có thể tiếp
nhận sự cống hiến nhỏ nhoi này của người cha đối với đứa trẻ ấy là một điều vô cùng hạnh
phúc.

https://sachhoc.com

Sự dạy dỗ của cha mẹ đối với trẻ dù được tiến hành trong thời gian nào, dưới hình thức nào có
ý thức hay vô ý thức, có kế hoạch hay không có kế hoạch, tự giác hay không tự giác; thì mọi
ngôn từ, cử chỉ và hành động của cha mẹ đều ảnh hưởng đến thói quen sống, hành vi đạo đức
cũng như cử chỉ lời nói của trẻ. Không chỉ vậy, tác dụng ngầm của sự giáo dục này là rất lớn,
theo suốt cuộc đời của con người, có thể nói sống đến già học đến già, cho nên Đông Tử mới
gọi các bậc cha mẹ là “người thầy suốt đời” của con.
Kiến nghị của Đông Tử dành cho những người cha
1. “Người thầy vỡ lòng” phải có tính quyền uy
Tính quyền uy là sự thể hiện quyền lực và uy lực đối với trẻ. Sự tồn tại của gia đình dựa trên
quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng, quan hệ tình cảm giữa cha mẹ và con cái. Trên cả
phương diện luân lí đạo đức và đời sống vật chất, con cái đều phải dựa dẫm nhiều vào cha mẹ;
thêm vào đó là tính thống nhất về lợi ích cơ bản của các thành viên trong gia đình; tất cả những
điều này đã quyết định sự kìm hãm của cha mẹ đối với con cái, cho nên hình thức giáo dục này
dễ khiến con cái tiếp nhận và phục tùng sự dạy dỗ của cha mẹ. Cha mẹ biết sử dụng hợp lí điều
này sẽ rất có lợi đến việc hình thành những phẩm chất đạo đức, những thói quen hành vi sống
tốt của trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn trẻ vẫn còn nhỏ. Trong quá trình chơi với các bạn, khi
xuất hiện tranh chấp, trẻ thường dùng những lời nói của cha mẹ để chứng minh tính hợp lí
trong hành vi lời nói của mình, ví dụ chúng rất thích nói “Cha tớ nói vậy” hoặc “Mẹ tớ làm
thế”…
Trong những năm tháng ấu thơ của trẻ, người cha đóng hai vai trò rất quan trọng, vừa là người
đảm bảo cuộc sống vật chất đầy đủ cho con, vừa là người hướng dẫn khai sáng cho cuộc đời
của con. Hiệu quả của việc giáo dục của người cha phụ thuộc vào mức độ quyền uy mà người
cha thiết lập. Sự thiết lập này nhất nhất phải được xây dựng trên cơ sở tôn trọng nhân cách trẻ,
chứ không phải theo chế độ phong kiến cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy. Người cha sáng suốt là
người không chỉ hiểu rõ tầm quan trọng của sự thiết lập tính quyền uy, mà còn hiểu được rằng
quyền uy không phải dựa vào sự ép buộc, cưỡng chế hay là sự phán đoán chủ quan, mà phải
kết hợp khéo léo giữa các phương pháp vừa cứng rắn lại vừa mềm mỏng.
2. “Người thầy vỡ lòng” phải có tính cảm hóa

https://sachhoc.com

Tính tự nhiên và tính chặt chẽ trong mối quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con cái khiến
những tình cảm buồn vui của cha mẹ có ảnh hưởng đến tâm trạng của trẻ, và ngay cả trẻ nhỏ
cũng bị ảnh hưởng. Con cái có thể hiểu thấu những việc làm của cha mẹ thông qua sợi dây tình
cảm. Cách giải quyết các vấn đề và các mối quan hệ phát sinh ở xung quanh của con cái cũng
rất dễ chịu sự ảnh hưởng từ cách giải quyết của cha mẹ. Nếu cha mẹ nóng nảy, thiếu lí trí, luôn
lấy tình cảm để giải quyết sự việc, trước một sự việc phát sinh đột ngột vì sợ hãi bất an mà trở
tay không kịp thì cũng có thể ảnh hưởng không tốt đến con cái. Trong những tình huống như
thế, nếu người cha bình tĩnh xử lí, thì sau này khi gặp sự cố người con đó cũng sẽ bĩnh tĩnh giải
quyết. Như vậy mới có thể phát huy tác dụng tích cực đối với việc xây dựng phẩm chất tâm lí
cho trẻ.
3. “Người thầy vỡ lòng” phải có tính kịp thời trong việc giáo dục trẻ
Quá trình giáo dục vỡ lòng của cha mẹ với trẻ là hành vi giáo dục cá biệt, so với giáo dục ở
trường học, nó phải mang tính kịp thời hơn. Cha mẹ là người nắm rõ mọi thứ của con trẻ, khi
con có chút thay đổi dù là một ánh mắt hay một nụ cười, cha mẹ đều có thể nhận biết. Vì thế,
cha mẹ có thể thông qua hành vi cử chỉ của trẻ để kịp thời nắm bắt trạng thái tâm lí của con,
phát hiện vấn đề, không để vấn đề đi quá xa, kịp thời giáo dục dạy bảo, tiêu diệt triệt để những
thói quen xấu của trẻ ngay trong thời kì trứng nước.
Trong bộ phim Awara(*) của Ấn Độ có một câu châm ngôn kinh điển là: “Con trai của kẻ trộm
chưa chắc sẽ là kẻ trộm, con trai của quan tòa chưa chắc sẽ là quan tòa”. Cho nên bạn là ai
không quan trọng, quan trọng là bạn sẽ để con mình trở thành người như thế nào. Rất nhiều
người quyền cao chức trọng, có địa vị trong xã hội đều do những người cha người mẹ hết sức
bình thường dạy dỗ mà nên.
____________
(*)Awara hay Người lưu lạc: Tác phẩm điện ảnh nổi tiếng phản ánh hiện thực xã hội đen tối
của tầng lớp thượng lưu Ấn Độ, đồng thời ca ngợi chủ nghĩa nhân đạo và tình yêu trong sáng.
Năm 1953, bộ phim đã giành được giải thưởng tại Liên hoan phim Quốc tế Cannes.
Cuộc sống chính là giáo dục, giáo dục ẩn chứa trong cả những điều nhỏ nhất, giáo dục vỡ lòng

https://sachhoc.com

cũng vậy. Chỉ có “người thầy vỡ lòng” đạt tiêu chuẩn mới có thể giáo dục nên những đứa trẻ ưu
tú.
Cùng trẻ làm những việc trẻ thích
Hãy để trẻ làm những việc trẻ thích. Việc cha mẹ thay con làm tất cả mọi việc là một trong
những nguyên nhân chính hình thành tính cách nhu nhược dựa dẫm của trẻ.
Được làm những việc mình thích sẽ khiến bản thân mình cảm thấy vui. Trẻ được làm những
việc mà chúng thích đương nhiên chúng cũng cảm thấy vui.
Hãy để trẻ khám phá thế giới tự nhiên tươi đẹp.
Thế giới tự nhiên tươi đẹp và thần kì ẩn chứa vô vàn tri thức, có thể nói trên thế giới không có
người thầy nào tốt hơn thế giới tự nhiên. Chúng ta không nên tách rời trẻ khỏi nó. Cuối tuần,
cha mẹ có thể cho trẻ đi khám phá thiên nhiên. Khi trẻ hòa mình vào thế giới tự nhiên, trẻ cảm
nhận được sự thần kì huyền diệu trong đó, khả năng quan sát của trẻ sẽ ngày càng nhạy bén,
sức tưởng tượng của trẻ sẽ ngày càng phong phú, nhận thức của trẻ về các loài sinh vật ngày
càng tinh tế, hơn nữa có thể nâng cao năng lực thưởng thức cái đẹp của trẻ.
Không chỉ như vậy, thế giới tự nhiên tươi đẹp cũng để lại cho trẻ những ấn tượng và kí ức tốt
đẹp, đây có thể coi là của cải quý giá không thể cân đong đo đếm được. Trong cuốn sách Chơi
qua tiểu học(*), con gái Phạm Khương Quốc Nhất (Y Y) của tôi đã miêu tả cảm giác “vui bất
tận” của một ngày làm ngư ông, đi hái táo, ngồi trên xe điện đi dã ngoại... Những kí ức này sẽ
theo con đi suốt cuộc đời.
____________
(*) Chơi qua tiểu học là cuốn sách của tác giả Phạm Khương Quốc Nhất - con gái của Đông Tử,
được xuất bản vào năm 2006, tại Nhà xuất bản Trẻ em Hồ Nam.
Kiến nghị của Đông Tử dành cho những người cha
1. Làm thỏa mãn cảm giác vui vẻ và cảm giác có thu hoạch của trẻ

https://sachhoc.com

Thời thơ ấu có rất nhiều sắc màu, niềm vui và tiếng cười luôn ngập tràn trong cuộc sống của
trẻ.
Chỉ cần để ý, chúng ta sẽ phát hiện ra những thứ mà trẻ đặc biệt quan tâm qua hành vi ngôn
ngữ của trẻ. Khi trẻ đi bộ bên ngoài, trẻ sẽ đếm những viên gạch dưới chân và đi từng bước
theo từng viên gạch, sau đó đếm loạn lên, cuối cùng cười phá lên rồi bắt đầu đếm lại. Trẻ cũng
sẽ cảm thấy thú vị khi xiêu vẹo bước theo chiếc bánh xe màu lăn đi lăn lại. Có thể đối với người
lớn đây là những việc vô vị, nhưng khi nhìn thấy nụ cười trên khuôn mặt rạng rỡ của trẻ, chúng
ta sẽ hiểu trẻ đang rất vui vẻ.
Có khi ngồi trên thảm cỏ rộng lớn, trẻ sẽ rất ngạc nhiên phát hiện ra ở đây có một con sâu rất
to. Thế là trẻ sẽ thắc mắc ở bên dưới thảm cỏ sẽ có cái gì. Trẻ bò trên thảm cỏ, đứa dùng tay,
đứa cầm cành cây, tìm kiếm dưới thảm cỏ: “Ha ha, nhanh lại đây xem, tớ tìm được thứ này
này”. Sau khi cẩn thận lau sạch đám bùn đất bám trên đồ vật thì phát hiện ra hóa ra nó là một
viên đá nhỏ. Trong chốc lát có thể chúng sẽ nản lòng. “Không sao, mình tìm tiếp”. Sau một thời
gian đào bới, lật tung cả rễ cỏ lên để tìm báu vật, chúng thu được một số chiến lợi phẩm: vài
mẩu gỗ xếp hình bị hỏng, mấy cái vỏ ốc sên, còn có một ít xác chết khô của mấy con sâu nhỏ...
Có thể những thứ này thật sự không có ý nghĩa gì, nhưng trên khuôn mặt trẻ, trong ánh mắt trẻ
chúng ta thấy hiện lên hai chữ “vui vẻ”.
Lợi ích đầu tiên của việc để trẻ làm những điều trẻ thích đó là thỏa mãn cảm giác vui vẻ và cảm
giác có thu hoạch của trẻ.
2. Chia sẻ niềm vui cùng trẻ
Nhà văn nổi tiếng Chu Tự Thanh(*) từng nói: “Phải để trẻ tự rèn luyện, không thể bao bọc trẻ
giống như gà con suốt ngày ẩn dưới đôi cánh của mẹ, như vậy cả đời trẻ sẽ không có triển
vọng”. Có một số phụ huynh không cho trẻ làm bất cứ việc gì mà không biết rằng cuộc sống
sung sướng, thoải mái, bình lặng, yên ổn sẽ cướp đi của trẻ cơ hội thể hiện bản thân, cuộc sống
cơm bưng nước rót sẽ làm giảm khả năng sống tự lập của trẻ. Do đó, muốn bồi dưỡng trẻ thành
một người mạnh mẽ, trước hết cha mẹ phải cổ vũ trẻ làm những việc trong khả năng của mình,
để trẻ học cách sống tự lập, cách rèn luyện bản thân.

https://sachhoc.com

_____________
(*) Chu Tự Thanh (1898-1948) tên thật là Tự Hoa, hiệu Thu Thực, sau cải tên thành Tự Thanh,
tự Bội Huyền. Ông là tác giả nổi tiếng thành danh ở thể loại tản văn, thơ với phong cách nghệ
thuật độc đáo.
Y Y ngay từ lúc 5 tuổi đã thường xuyên chủ động giúp mẹ làm việc nhà trong đó công việc nổi
bật nhất là nấu cơm. Nghe chúng tôi kể, ngay từ tấm bé chúng tôi đã biết nấu cơm rồi, Y Y liền
rất hào hứng muốn thử nấu cơm, con nài nỉ mấy lần nhưng tôi không đồng ý bởi xét đến vấn đề
an toàn khi sử dụng gas, tôi không an tâm. Nhưng con vẫn giúp chúng tôi những việc như nhặt
rau, rửa rau. Nhiều khi tôi đang bận bịu trong bếp, con chạy vào, nói: “Cha ơi, cho con làm trợ
thủ của cha nhé!”. Sau đó, Y Y không cam tâm chỉ làm ”trợ thủ”, con muốn tự mình vào bếp nấu
một lần. Qua lần sinh nhật con tròn 8 tuổi không lâu, dưới sự hướng dẫn của tôi, Y Y lần đầu
tiên làm đầu bếp nhưng đáng tiếc chân tay vụng về, làm món trứng sốt cà chua không thể ăn
nổi.
Sau đó không lâu, Y Y học cách làm bánh mật ong dạy trên truyền hình, thế là thêm một lần nữa
lại “vào trận chiến” dưới sự giám sát của mẹ. Theo lời dặn dò của Y Y, vợ tôi chuẩn bị cho con
đầy đủ các nguyên liệu như bột mì, đường, sữa, trứng, mật ong, dầu thực vật... Thế là Y Y bắt
đầu “công trình” của mình. Đầu tiên con cho nước vào bột mì nguấy đều lên, tiếp đó lại cho
đường, trứng, sữa, mật ong vào nhào cùng. Sau đó để cục bột mì đã nhào được lên thớt, chia
thành các miếng nhỏ, nặn thành những miếng bánh mỏng đều nhau. Y Y đặt nồi lên bếp, bật
bếp, đợi nồi nóng, cẩn thận đổ dầu vào nồi rồi cho bánh vào nồi. Khi dầu đã nóng, Y Y hốt
hoảng nhìn. “Không được rồi, hỏng rồi”. Con vừa nói vừa vội vàng lật bánh. Tay con không cẩn
thận cọ vào nồi, đau quá! Con giơ tay lên thổi, có vẻ đau lắm nhưng nhất định không cho mẹ
xem, mà vẫn tiếp tục làm món bánh của mình.
Trong chốc lát, trong nồi tỏa ra hương thơm, cả hai mặt của bánh đã được rán vàng, có thể gắp
ra. Y Y tắt bếp cẩn thận rồi dùng thìa xúc bánh vào đĩa, bê đến bàn ăn. Khi con nói “Cả nhà ăn
cơm thôi”, nhìn con như một anh hùng. Cả nhà tôi hạnh phúc thưởng thức món ăn của con.
3. Cho trẻ sự tự do về tâm hồn
Tuổi thơ tôi mặc dù vật chất nghèo nàn thiếu thốn, nhưng tâm hồn tôi rất phóng túng tự do, tôi

https://sachhoc.com

lớn lên mà không có bất kì gánh nặng và sự gò bó nào. Bởi thời đó không có áp lực học tập,
không có những bài tập chờ đợi, không có sự kì vọng lớn lao của cha mẹ và thầy cô; tôi có thể
tự do đi khám phá thiên nhiên, nặn đất, đuổi bướm hái hoa, thoải mái cùng anh chị em bạn bè
chơi những trò chơi mà mình thích như bịt mắt bắt dê, cảnh sát bắt kẻ trộm... Khác với trẻ em
hiện nay, vừa tan học là cắm đầu vào làm bài tập, tôi có thể chạy nhảy ở ngoài đồng đến tối
mới về nhà; tôi có thể thỏa thích nhào lộn trên bãi đất, mà không bị cha mẹ giám sát suốt ngày,
lo con làm bẩn quần áo do va vào cái này vấp vào cái kia; tôi có thể cả ngày đi theo đoàn kịch
về thôn biểu diễn, mà không bị cha mẹ thúc đi học thêm lớp này lớp kia…
Sống trong những ngôi nhà như cái lồng chim giữa khu đô thị cao ốc hiện đại, nhu cầu hoạt
động ngoài trời của con người càng ngày càng yếu, hoạt động ngoài trời của các trẻ dần bị coi
thường, thậm chí bị hạn chế. Ngày nay, cảnh chiều chiều những đám trẻ cùng nhau chơi nhảy
dây, ném cầu như trước đây ngày càng khó gặp.
Ngoài nguyên nhân khách quan là kiến trúc đô thị ngày càng chật hẹp, không gian chơi của trẻ
bị mất đi, nguyên nhân chủ yếu của việc trẻ mất quyền được hoạt động ngoài trời xuất phát từ
tư tưởng của cha mẹ. Hiện nay mỗi gia đình chỉ có một con, cha mẹ giữ con khư khư cả ngày
bên mình, cho con ra ngoài chơi thì sợ có vấn đề xảy ra với con. Cha mẹ nghĩ con ra ngoài chơi
rất mệt, lại thêm bụi bẩn… nên cho rằng để con ở trong nhà là an toàn nhất, cha mẹ cũng yên
tâm nhất.
4. Cho trẻ niềm vui thuộc về mình
Để trả lại cho con niềm vui vốn thuộc về con, tôi luôn để Y Y chơi thoải mái các trò chơi mà con
thích, đương nhiên các trò chơi này đều phải đảm bảo tính an toàn. Tôi luôn kiên trì một quan
điểm: Trong quá trình trẻ trưởng thành, vui chơi là một phần không thể thiếu. Cho nên, không
chỉ để trẻ vui chơi thoải mái, mà còn để trẻ chơi cả ở nhà và thế giới bên ngoài rộng lớn.
Bảo vệ tính hiếu kì của trẻ
Nhìn từ góc độ nuôi nấng dạy dỗ một đứa trẻ thì một bộ quần áo bẩn, một món đồ chơi bị rơi
vỡ so với sự phát triển cả đời của trẻ thì có gì đáng tính toán?
Tính hiếu kì là nguồn gốc tạo nên hứng thú học tập cho trẻ. Hiếu kì, ham hỏi, hiếu động, mong

https://sachhoc.com

muốn thông qua sự tìm tòi của mình để hiểu biết thế giới chính là bản tính của trẻ.
Các nhà tâm lí học định nghĩa tính hiếu kì chính là phản ứng thăm dò của cá thể đối với những
kích thích mới lạ. Con người có bản năng muốn tìm hiểu và tìm tòi những sự vật và hiện tượng
mới mẻ. Trong tâm hồn của những đứa trẻ mới bước vào khám phá thế giới luôn đầy ắp khát
vọng tìm tòi, khám phá, phát hiện thế giới vô cùng thần bí, mới lạ quanh mình; tính hiếu kì quý
giá này chính là tia sáng trí tuệ của trẻ, đồng thời là động lực cơ bản thúc đẩy trẻ học tập.
Nghiên cứu đã chứng minh, trẻ giàu tính hiếu kì có thể duy trì được tính ham học hỏi vốn có,
luôn tìm thấy niềm vui trong quá trình tiếp nhận tri thức; ni...