Mục lục
Phần một
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
Phần hai
15
16
17

18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
33
34
35

Phần một
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com

1
SỰ LINH CẢM VỀ MỘT NỖI BẤT HẠNH NÀO ĐÓ TRONG THẾ
giới vô thức mù mờ của anh đã xảy ra.
Đó là vào khoảng lúc 5 giờ sáng. Cả thị xã trung du vẫn còn chìm
trong cơn ngái ngủ trễ nải mà nếu để ý tinh một chút, dường như có
thể nghe được cả tiếng cựa mình nồng nàn của những tấm thân con
gái dưới làn chăn mỏng. Sông Đa Quýt thở phập phồng dưới chân
đồi. Một chút sương mù lãng đãng vương trên mái nhà bưu điện.
Tiếng mèo động tình cuối cùng đã yếu đi trong màu da trời bợt bạt
như da người chết trôi. Một tiếng giao hủ tiếu mỳ cô đơn và dấm dứt
kẽ răng trườn trong ngõ nhỏ. Bụi và rác từ những chỗ mai phục im
lìm bắt đầu túa ra để từ bây giờ thực thi cái ngôi vị độc tôn cho đến
tối hỉm. Tiếng máy nước nhà ai chảy từng giọt từng giọt gợi lên cái sự
tiểu tiện đầu sáng của một gã đàn ông u xơn tiền liệt tuyến…
Có tiếng gõ cửa vang lên chát chúa như tiếng cối tép nổ miệng
hầm. Anh không giật mình. Nói đúng ra, vào cái tuổi ngoài bốn mươi
đã bươn trải đủ chuyện trên đời, anh không con cái khả năng biết giật
mình. Vả lại cả đêm qua anh có ngủ được chút nào đâu mà giật kia
chứ.
- Long à! – Anh gọi cậu con ngủ ở phòng trong – Ra xem ai mà
ngõ cửa hỗn vậy?
Anh định nói sớm vậy nhưng cứ nói mạnh thế để tự trấn an mình.
Thằng con 17 tuổi, mới học có lớp 12 mà đã cao 1 thước 65 vừa càu
nhàu vừa gãi đùi cành cạch đi ra. Cửa mở. Cơn gió lạnh cùng với hai,
ba bộ sắc phục công an tím tái ùa vào.
- Ông Vũ Hà Nguyên!

Gớm! Giọng ai mà mới sáng ra đã ráo hoảnh, quyền uy thế nhỉ?
- Tôi đây! – Anh chui ra khỏi cánh màn có dính vài ba vết máu
muỗi.
- Mời ông đứng lên nghe đọc tuyên lệnh khám nhà và bắt giữ!
Đến rồi đây! Dẫu đã lường trước trăm lần ngàn lần nhưng vừa
nghe, anh đã thấy cổ chân mình sưng phù lên, hụt hẫng, chao nghiêng
như chân người khác lắp vào. Thằng con nhìn bố. Đôi mắt mười bảy
mở to đến tưởng chừng không thể mở to hơn được nữa. Rùng mình.
Đôi mắt này sẽ buốt xoáy vào anh không biết đến bao giờ! Nhưng anh
lại chỉ, lạy trời, mong cho cái sự bắt bớ này diễn ra thật chóng vánh,
đừng đánh động cho bất cứ một ai ở khu tập thể này biết cả, lạy trời!
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam… Cũng những từ những chữ
quá đỗi quen thuộc mà anh đã đọc, đã viết biết bao lần trong các loại
giấy tờ công văn của một đời doanh nghiệp mà giờ đây nghe sao lạ
quá! Như của quốc gia khác, của thể chế khác. Và liền sau đó là cục
cằn vang lên những tiếng lục lọi, xô đẩy, ập vào lôi ra, gạt xuống,
quằng lên… của cánh tủ, ngăn kéo, giá sách, chăn màn, nệm ghế…
- Ông Vũ Nguyên! – Vẫn giọng nói nồng nặc mùi đêm – Trong
nhà có két sắt, có chỗ cất giấu tài sản nào khác không?
- Thưa không?
- Vậy tất cả những sổ sách, giấy tờ liên quan đến tiền bạc, tài sản
cá nhân ông để ở đâu? Ông đem gửi chỗ nào?
- Tại sao tôi lại phải đem gửi trong khi nhà chỉ có hai cha con?
- Tức là – Một tệp tiền cả lẻ lẫn chẵn được giơ lên – toàn bộ của
cải ông chỉ có mấy triệu bạc này thôi?
- Tôi không rõ là bao nhiêu nhưng… có lẽ cũng chỉ có thế.
- Vô lý! – Bây giờ mới nghe thấy gắt – Một giám đốc tăm tiếng
như ông, một giám đốc được mệnh danh là tỷ phú khét tiếng như ông
mà toàn bộ chỉ có vậy thôi à? Nhà cửa đồ đạc cũng… Vô lý!

- Xin các đồng chí cứ khám kỹ và nếu cần, cho xác minh tất cả các
ngân hàng trong, ngoài nước.
- Tất nhiên sẽ xác minh. Và yêu cầu ông chỉ được nói khi tôi hỏi.
Bây giờ mời ông đi!
- Xin hỏi tôi có phải mang theo cái gì không ạ? Quần áo, chăn
màn, thuốc, bàn chải đánh răng… chẳng hạn?
- Mang đi! Nhưng mà lẹ lên! Cái gì thiếu, mang sau.
Miếng quân hàm trên vai bắt đèn loé sáng. Thiếu tá… Mới chiều
qua thôi, viên đại tá chỉ huy trưởng của anh ta còn tức điên lên vì trận
cầu lông đánh thua anh ở sân câu lạc bộ!
Đứng cách con ba bước, anh nói: “Ba không có tội. Có kẻ đã hãm
hại ba. Con nhớ lấy chuyện này… Số tiền này để con đóng tiền học và
mua gạo mắm… Ba tin rằng ba sẽ trở về nhưng nếu không về, con
ráng học cho giỏi, ra trường, con hãy làm sáng tỏ mọi điều cho ba. Ba
đi…”
Giọng anh nghẹn tắc nhưng đứa con vẫn chỉ nhìn. Bọn bạn con
nó bảo ba mày giỏi nhất vùng… Nó lại bảo mày có quyền tự hào về
ba mày… Mới hôm nào thôi, đôi mắt kia còn nói với anh như thế.
Lúc đó là 5 giờ 30! Phố xá vẫn vắng tanh. Thị xã vùng bán sơn địa
này còn im lìm. Chiếc xe thùng lăn bánh bon về hướng thành phố
lặng lẽ như mọi lần chiếc xe của công tình yêu cũng lặng lẽ lăn bánh
đưa bánh đưa anh về sân bay để thực hiện một chuyến đi ra Hà Nội
họp hay một chuyến công cán nước ngoài.
***
Đời người dài lắm! Vậy nhưng đêm đó đối với anh còn dài hơn cả
đời người!
Chỗ của anh đó, vào đi! Từ bây giờ anh là phạm nhân, mọi nội
quy anh phải có bổn phận chấp hành nghiêm chỉnh! Mọi sai phạm cố
tình chống đối sẽ bị trừng phạt thích đáng! Ôi chào! Sao cứ văng vẳng
tiếng loa trực thăng gọi xuống ngày nào: “Mọi sự ngoan cố chống trả,
quân lực Việt Nam cộng hoà sẽ buộc phải trừng phạt thích đáng…”

Sau câu nói càu nhàu đầy mùi quản giáo đó là hàng loạt những
tiếng nói khác nhừa nhựa, đều cáng ở đâu đó xung quanh đổ ập
xuống đầu: Giám đốc hả? Tổng giám đốc hả? Vỡ nợ hay ăn cắp? Cái
mặt trứng tươi thế kia là chỉ có ăn cắp! – Khổ thằng già rồi thằng
già ơi! Sướng lắm thì khổ nhiều, đời có vay có trả, ráng mà sống,
đừng đập đầu vào tường, nghe lão! – Sao? Có mang theo trong
người thứ gì không đó? Bỏ ráo trọi ra làm một cái lễ nhập môn
coi!... Mẹ! Không có cái đếch chi hết. Tiền không! Thuốc không! Thế
thì làm giám đốc làm con mẹ gì – Không sao! Chắc cha này nuốt vào
bụng để nuôi béo “thằng nhỏ” hết rồi. Tụt quần chả ra coi thằng nhỏ
còn… chớ được giọt nào không! Tụt!...
Từ đầu đến giờ anh chỉ ngồi im như không nghe thấy gì, không
nhìn thấy gì, trống trải và mụ mị nhưng tới khi có hai thằng mất dạy
trẻ tuổi, râu ria, mồm miệng hôi hám vật anh ngã ngửa rồi một thằng
giữ tay, một thằng tháo dây lưng lôi chiếc cạp quần xuống, thằng khác
thọc tay vào dưới háng định bắt đầu thực hiện một động tác mân mó
khốn nạn thì trí nhớ anh sực tỉnh. Một tiếng thét, một cú đạp, một
động tác bật dạy mạnh không ngờ nhưng chỉ tích tắc sau, toàn thân
anh đã bị ép cứng xuống sàn nhà, quần bị tụt đến gối, tênh hênh,
thẳng đơ như một thanh tà vẹt bị tán đinh ri vê xuống đường ray.
Những ngón tay sần sượng, thô rám lại tiếp tục cái động tác hồi nãy
một cách khoái trá. Anh cố vớt vát một câu tắc nghẽn: “Các cậu tính
làm cái trò bẩn thỉu gì vậy? Các cậu chỉ bằng tuổi con tôi mà sao…”.
Một tiếng cười hực lên: “Để dạy bố cách tự sướng. Một giám đốc cao
su chỉ huy hàng ngàn gái tơ như bố, chắc đêm nào bố cũng sướng, vào
đây không có, thèm, chỉ có cách bố tự tay cầm vào nó mà sướng thôi.
Bố hãy bắt đầu cuộc sống thứ dân từ thói quen nhà nghèo không mất
tiền này. Nào! Ráng lên bố! Con giống của bố hết xí quách rôi hay sao
mà cứ mềm èo vậy! Ráng lên… Rồi! Sắp được rồi… được rồi đó! Cha
chả! Dòm còn ngon lắm! Hơn trai tơ”.
Chẳng biết nó có chớ được hay không như từ hai hốc mắt mở
trừng trừng đau đớn của anh, rõ ràng là có những giọt nước mắt khô
quánh đang chớ, đang rịn ra thật. Và chính những giọt nước mắt câm
lặng đó đã làm bật lên một giọng trầm khàn cất lên từ góc phòng: “Để
cho người ta yên!” Tiếng nói chán ngắt, mệt mỏi nhưng đầy uy lực đó
có tác dụng tức thì. Tiếng nói của một người đàn ông cao tuổi. Nói mà
vẫn nằm. Uy lực mà không cần căng giọng. Cả bọn ngần ngừ nhìn
nhau rồi lẳng lặng về chỗ. Mùi hôi hám loãng ra. Đến lúc đó anh mới
bỗng thấy rỗng roãng cả người. Mùi vị tù đày nếu lúc nãy còn mờ

nhoà thì giờ đây đã hiện hình thật cụ thể, góc cạnh.
Anh oà khóc! Gần hai mươi năm sống trên đời, đây là lần thứ hai
anh khóc, khóc vỡ toác, khóc nức nở, khóc không thể kìm lại được.
Lần thứ nhất cách đây hơn hai mươi năm, năm Sáu Tám, cả đại đội
chết hết dưới cầu sông Sài Gòn, anh đã khóc tầm tã suốt quãng
đường đêm ba giờ đồng hồ một mình lủi thủi trở về căn cứ và để bây
giờ, cũng là đêm, một mình…
Đêm không ngủ dài khổ bằng cả một đời. Đêm không ngủ đối với
một người hầu như không bao giờ biết mất ngủ như anh lại dài dặc
ngàn lần hơn. Muốn quên đi, không muốn nhớ gì hết, không thể nhớ
được gì cả nhưng trời ơi, sao những mảnh đời xa lắc, những mảnh
đời anh đã trải qua, cả những mảnh đời anh không nhìn thấy lại cứ
xôn xao sống dậy, đứt quãng, chắp nối, tranh cướp, chen lấn, gầm ghì
trong anh tan nát thế này…

2
ĐÓ LÀ NHỮNG THÁNG NGÀY ẢM ĐẠM CỦA THẬP KỈ 80, khi
cả vùng đất hàng chục ngàn héc ta đang rung lên, nghiêng ngả, vật vã
bởi cái hiệp định cao su Việt Xô có nhiều khả năng biến thành chú voi
khổng lồ bị sa lầy. Khổng lồ! Cuộc chiến tranh khổng lồ vừa thắng lợi.
Một ý chí khổng lồ đã ca khúc khải hoàn. Một nỗi lạc quan khổng lồ
đang tràn ngập khắp bản làng ngõ phố. Những ý tưởng kinh tế khổng
lồ được hình thành. Bởi thế, cái kế hoạch 5 vạn héc ta cao su vặt vãnh
này đâu có gì với sức vóc chẻ tre dóc nứa lúc ấy. Những bộ óc điều
hành ở chất ngất tầng cao nghĩ vậy. Và vậy là sa lầy. Sa lầy thành bản
chất. Sa lầy có chiều sâu. Sa lầy không gượng được nữa! Bỗng vỡ ra
cái điều quá đỗi đơn giản mà sao chậm rì đến thế: Đem áp đặt cái thế
phá đồn, giành đất hùng mạnh vào thứ cây im lìm, lành hiền này đâu
có dễ. Nó là cây chứ đâu phải trận giặc. Nhưng nó sẽ là trận giặc một
khi con người không hiểu nó là cây.
Trận giặc ấy là thế này: Đất đai nhiều quá! Kế hoạch lớn quá!
Nhưng thời gian lại không cho phép kéo dài. Thế là vội. Vội thì ắt phải
huy động tới con người. Người từ khắp bốn phương dồn về như trảy
hội trong hy vọng đổi đời, lật đời, trong hứa hẹn đây là một kinh đô
cao su huy hoàng mà tại đó, con người sẽ chính thức trở thành một
công nhân công nghiệp được bảo hành cuộc sống ấm no ở nhà lầu,
điện nước tràn trề từ lúc lọt lòng cho đến tận ngày nằm xuống.
Nhưng chao ôi, những sinh linh phần lớn là nghèo khổ từ các vùng
biển hoang hoá, từ các vùng đồi khô cằn đó lại không biết, không hề
có mảy may chút hiểu biết gì về cái loài cây cho mủ này. Và máy móc,
và xe pháo, và xăng dầu được tập kết ùn ùn mang bóng dáng một
cuộc tổng tiến công đại quy mô lần hai, cuộc tiến công hỉ xả vào đói
nghèo. Nhưng máy móc vẫn là máy móc. Nó chẳng thể thay thế được
tri thức làm rừng. Một chủ trương từ trên cao dội xuống: Bỏ máy
móc! Tận dụng sức người! Con người sẽ quyết định hết thảy! Hãy lấy
phương châm Ruồng cốt đốt dọn của ông bà làm khẩu hiệu hành
động. Thế là máy móc được đổi bằng xương máu từ một quốc gia xa
xôi chuyển về đã thành đống sắt vụn, xăng dầu thành chất đốt bỏ
hoang giữa trời, của nả nhà nghèo mà một đống đành theo khói bay
đi và người thì tiếp tục trồng ẩu, trồng lấy được, trồng bằng mọi cách
để lấp đầy hiệp định. Cả 50 ngàn héc ta đất ngả nghiêng, vỡ vụn. Cây
không lớn. Lớn rồi lại không có mủ. Rừng cây thành vô sinh. Cây rền

rĩ, người than khóc. Thiên hạ vỡ mộng đã lác đác bỏ về. Kẻ mới tới,
thoáng thấy cảnh tình cũng ngoắt lưng rùng mình trốn chạy. Đói rét,
bệnh tật, tăm tối, chết chóc… bắt đầu hoành hành. Cái các, cái xấu
thừa dịp nảy mầm ma quái như cỏ dại. Hy vọng đã thành tuyệt vọng.
Cao su đi dễ khó về… Câu ca cũ sao lại thổi buồn đến thế dọc suốt các
hàng lô. SOS! Cây cao su kêu cứu! Phận số con người kêu cứu! Những
chiếc xe sang trọng xịch đến rồi lại đi. Những chiếc chuyên cơ từ Hà
Nội bay vào cũng chỉ dừng lại ở trụ sở Công ty mươi phút rồi cất cánh
chìm lút vào mây trời. Chỉ còn lại rừng cây là vẫn đứng im lìm, ngơ
ngác. Ngơ ngác và khổ đau cả cái nhìn của con người. Con người
bỗng trở thành thủ phậm và nạn nhân chẳng đừng của chủ thuyết duy
lý đang gào thét vang rừng: Đánh Mỹ được thì làm cái gì cũng được
hết, huống chi là cái cây cao su vớ vẩn này! Các đồng chí! Dàn hàng
ngang tiến lên!
Nhưng cái sự dàn hàng ngang ấy không tiến lên được mà lại dậm
chân tại chỗ, lún sâu hơn. Hàng ngàn héc ta cao su èo uộc có khả
năng bị loại bỏ. Hàng trăm con người mới hôm qua còn được gọi là
ưu tú bây giờ cũng ngơ ngác đứng co cụm lại với nhau. Xao xác… Xao
xác… Lại xao xác, trống vắng đến rợn người như nỗi trống vắng sau
một trận đánh huỷ diệt cấp chiến lược năm nào.
*
**
… Đại đội trưởng trinh sát Vũ Nguyên trở về với vùng rừng cao su
trong cương vị giám đốc một xí nghiệp công trình đúng vào những
ngày oi nồng hầm hập đó, khi anh mới vừa tròn hai mươi tám tuổi,
được nhìn nhận như là chàng sĩ quan trẻ đẹp, có triển vọng nhất binh
đoàn. Anh trở về cùng với cả đội hình trên vạn con người đã lập nên
những chiến tích lẫy lừng trong suốt chiều dài các chiến dịch. Anh trở
về trong ý định sắt đá của cấp vĩ mô rằng, bằng mọi giá người lính
phải vực dậy được con voi kinh tế khổng lồ đang rống lên những tiếng
kêu thảm thiết giữa đầm lầy này.
Và những người lính với trữ lượng nhiệt tình chưa mất đi nhiều
lắm sau cả chục năm buông toả vào trận mạc đã phần nào thực hiện
được cái ý định mang bản chất cao đẹp nhưng cũng quá đỗi thiệt thòi
nước sông công lính ấy.

Những tưởng vực dậy được là xong, là lại trở về đội hình chiến
đấu đầy kỷ niệm đau thương và hào sảng nhưng anh đâu ngờ rằng,
con voi khổng lồ khoác làn da nhám xúi duy ý chí đó đã vĩnh viễn gắn
số phận những người lính vào số phận trường sinh của nó, gắn cho
đến tận bây giờ, khi anh đang nằm trên chiếc giường xi măng lạnh
lẽo, có những răng rệp cắn nhôn nhốt ở khe mông nơi đây.
Cuộc đời anh có lẽ sẽ không đến nỗi bị xô đẩy đến cái hoàn cảnh
khốn nhục này nếu như ngày ấy, sau ba năm phụ trách xí nghiệp công
trinh, anh không đột ngột được điều xuống cứu nguy cho một nông
trường trọng điểm đang có nguy cơ tan rã. Chậc! Thì cũng chỉ là có lẽ
thôi chứ nước đời muôn vạn ngóc ngách biết đâu mà lường. Cũng
như những lời khuyên vừa chân tình vừa bỗ bã của bạn bè khi biết tin
anh sắp rời xa họ kia:
“Vớ vẩn! Cậu ở đây đang yên đang lành, chí ít cũng còn chút bóng
dáng kỷ luật nhà binh, sống đỡ phải nhìn trước ngó sau, xuống đấy để
mà vỡ mặt à?”
“Ông có biết cái nông trường ông sắp xuống nó là thế nào không?
Đồi nghiền thịt đấy! Mới có ba năm mà nó đã cho ra bã bốn đời giám
đốc rồi. Cậu liệu được mấy hả, hay là nó chỉ chờ cậu xuống là cái
miệng đỏ lòm của nó sẽ táp một phát gọn hơ?”
“Nghĩ lại đi sếp ơi! Tính sếp thẳng thế, nóng thế, lại nhiều khi tỏ
ra rất yếu mềm, nhẹ dạ thế, xuống nông trường nhiều cái chướng tai
gai mắt, nhiều cái hiểm độc lắm, không trụ nổi đâu”.
“Này, em bảo thật nhé, có khi nào anh nghĩ người ta đang có ý
định nhổ anh đi bằng cách ném xuống một cái xoáy nước toàn ba ba
thuồng luồng để anh không có dịp ngoi lên được nữa không?”
“Nó nói đúng đấy. Ông anh thử nghĩ lại cái vụ đồi tiền hay cái vụ
khoán sản phẩm tí nữa thì đưa ông anh đến cửa nhà tù xem. Ôi! Cõi
đời phức tạp thấy mẹ mà ông anh cứ phiêu diêu lãng mạn như bay
trên mây ấy thôi. Nhớ không?”
…
Anh nhớ chứ! Nhớ bỏng rát cả cổ họng nữa là khác bởi chuyện đó
mới xảy ra cách đây có hơn một năm và anh, cho đến lúc ấy anh cũng

chỉ mới có ba mươi hai tuổi chứ mấy! Anh không thích sự đổi tiền,
đúng! Đổi làm gì khi nền sản xuất còn quá ư ăn đong thế này để rồi
trước sau đồng tiền lại tuột giá như cái gã mắc bệnh đại tràng tuột hết
đồ ăn thức uống ra đằng mông, mất công! Cuộc sống hậu chiến chưa
đâu vào đâu mà đã đổi tiền là dễ làm rối tung mọi sự lắm! Đúng, anh
đã oang oang nói thế và tất nhiên chẳng ai để cho anh được nói thêm
câu nào. Người ta đưa công an đến. Họ triệu anh lên huyện rồi lên
tỉnh. Họ buộc anh phải giải trình này nọ. Họ bảo anh phát ngôn quá ư
là vô tổ chức, dung tục, đây là chủ trương lớn của nhà nước, đồng chí
là cán bộ, là đảng viên mà lại nói vậy là có khác chi tiếp tay cho bọn
xấu đang từng giờ từng phút nhăm nhe cắn vào thành quả cách mạng,
nhăm nhe đánh vào chủ trương của nhà nước ta! Anh cãi, cãi rất
hăng, cãi như người ta nó là cãi có lý luận đàng hoàng và nói chung,
khi còn trẻ lại vừa kiêu hùng bước từ trong rừng ra là hay cãi lắm.
Đáng lẽ là sự cãi đó sẽ dẫn anh đến rất nhiều phiền hà, thậm chí
cả tai hoạ nếu như ông bí thư huyện, vốn là người từng trải, lại có mối
quan hệ chiến đấu nhiều năm trên một địa bàn sinh tử không đứng ra
che đỡ. Đỡ xong mới bảo: “Mày khâu bớt cái mồm mày lại, thằng
khùng! Dù chủ trương có đúng hay không nhưng mày là thằng cộng
sản, mày phải chấp hành. Khỉ khô cái mồm mày! Im súng cả mấy năm
rồi mà vẫn giữ cái trò la hét oai oải như ngày nào xông vào đồn giặc là
chết sặc máu đấy con ạ!”. Nói phải củ cải cũng nghe. Thì im.
Vậy rồi cũng người bí thư nói tiếng Thượng sõi ngang tiếng Kinh
được dân coi như thánh sống kia ít tháng sau lại đã âm thầm ủng hộ
cái phương thức khoán sản phẩm trong kinh doanh, sản xuất của đơn
vị anh. Thanh tra xuống một chục đoàn. Ban giám đốc công tình yêu
gọi lên cũng một chục lượt. Anh bị xoay ngược xoay xuôi đến bạc cả
tóc râu suốt ba tháng liền. Thế này là tiếp tay cho tư bản, là nô lệ cho
kiểu làm ăn phi pháp bóc lột, là phá tận gốc các nguyên tắc kinh tế Xã
hội chủ nghĩa ưu việt, la… Nói chung người ta chút nữa thì tống anh
vào trại tâm thần. Khoán khiếc gì? Sao lại khoán? Bao nhiêu năm hậu
phương mênh mông có khoán đâu mà vẫn nuôi được tiền phương
làm nên kì tích thế kỉ? Đồng chí đã là cái gì mà dám một thân một
mình lội ngược dòng cơ chế? Anh lại cãi. Cãi cũng hăng và cũng lý
luận không kém. Không! Tôi không lội ngược dòng gì hết, tôi chỉ quá
xót ruột khi ngày ngày phải nhìn cái cảnh công nhân của tôi sống lắt
lay, làm lắt lay, ăn lắt lay, cái gì cũng lắt lay để rồi khi nằm xuống
cũng lắt lay không ra cái giống người! Cuộc đời dài lắm! Nếu ngày
qua ngày cứ lắt lay, trễ nải, nhàm chán như thế thì khác chi loài

muông thú, cây có, không vui buồn, không khát vọng, không chuyển
dịch đổi thay. Tôi muốn công nhân của tôi có niềm mê say, háo hức
mỗi sáng ngủ dậy. Vì thế tôi phải khoán. Khoán như khoán đào hầm
tránh B52 trong rừng. Các đồng chí có biết cái khaons đào hầm đó
không? Đào hăng lắm. Đào cho mình. Bị thương, sốt rét cũng bật dậy
mà đào. Đào như điên như dại. Đào say sưa. Đào chính xác từng phân
đất. Đào cho khỏi chết. Vậy thôi.
Người ta sẽ cách chức anh dẫu mù mờ không hiểu rõ lắm vì sao
phải cách chức nếu như cũng chính cái người bí thư địa phương đầy
mình uy tín kia lại không phóng xe xộc ngang vào cuộc họp Đảng uỷ.
Ông bảo hãy khoán! Có một ông bí thư tỉnh ở một tỉnh trung du ngoài
kia cũng khoán sản trên đất canh tác như thế này, cũng bị mất chức,
cũng ối chuyện rầy ra nhưng đang được nghiên cứu lại, đích thân chủ
tịch nước đi nghiên cứu và xem chừng có vẻ xuôi. Rừng cao su thuộc
nhà nước nhưng đảng bộ công tình yêu cao su lại thuộc cấp uỷ địa
bàn nên lời nói phát ra từ hai hàm răng bị cà cụt kia cũng có sức nặng
lắm. Anh thoát. Nhưng lại bị mắng. Mắng nhẹ hơn. Miệng mắng mà
mắt cười: “Vừa phải thôi mày! May mà có cái ông to tướng ở ngoài
kia đỡ đạn dùm chứ không lần này mày tiêu rồi. Thích làm người
hùng à? Thích là một trong những người đầu tiên phất cao ngọn cờ
khoán sản trong cả nước à? Coi chừng cờ rách mà người tan đó!”. Bị
mắng mà ruột mát như được uống nước dừa đầu hạ.
Ông tính đang không chui vào cái miệng đỏ lòm, lởm khởm nanh
vuốt của nó ư? Chớ dại! Anh không dại và anh cũng chẳng muốn làm
người khôn. Vả lại, đời dài lắm, thi thoảng cũng phải dại một chút
cho nó tỉnh ra, nếu khôn cả đã thành Rô bốt hết trọi trơn còn gì. Vả
lại, anh cũng muốn thay đổi môi trường cho vui, càng khó càng vui,
càng gian nan càng muốn thử sức. Anh nghĩ thế và cũng trả lời thế.
Song có một điều thầm kín mà anh không thể nói ra, không tiện nói
ra, đó là cái sự chấp nhận xuống nông trường ở nơi anh còn vì bóng
dáng một người con gái tên Thương. Hà Thương…
Sự ra đi lần này của anh trong hành trang chỉ mang theo hai tài
sản: Tình yêu trắc trở và cây kèn kỉ vật của một đồng đội đã ngã
xuống trao lại. Chàng trai người Hà Nội vốn là con một gia đình nghệ
sĩ đang học dở trung cấp âm nhạc thì được lệnh tổng động viên ra
chiến trường ấy, vào những giờ rảnh rỗi giữa hai trận đánh đã tận
tình dạy anh cách sử dụng cái cây kèn lạ ngoắc lạ ngơ trông như ống
lươn nâu quánh này. Anh học được nhiều bài lắm nhưng không hiểu

sao Vũ Nguyên lại chỉ thật thích có mỗi bài Cái chết của con thiên nga!
Sự ra đi của cái đẹp… Cái chết của những điều cao quý… Cuộc sống
thật mỏng manh… Thiên nga mỏng manh! Phải chăng âm hưởng
thăm thẳm của nó có cái gì giống cuộc đời, tâm hồn, số phận những
người lính đang từng ngày ngã xuống vì một ý tưởng thiêng liêng
luôn được ủ ấm trong lồng ngực. Và rồi lạ chưa kìa! Lại cũng chính
cây kèn và bản nhạc con thiên nga… đó, giống như một định mệnh, đã
cho anh có dịp được gặp em, yêu em và… xa em! Dạo đó…

3
KHÔNG NGỦ ĐƯỢC?
Tiếng hỏi khàn khàn và dóng một ấy là của một ông già hồi tối đã
lên tiếng bênh vực anh. Anh không trả lời. Nói đúng hơn là anh
không thể trả lời, không muốn trả lời. Hình như gà ngoài phố đã gáy
canh một? Tiếng gà… Xưa nay anh có bao giờ để ý đến tiếng gà mà
sao giờ đây nó lại thấm thía cái nghĩa yên hàn, tự do đến thế. Anh trở
mình. Sàn xi măng kích thuốn vào từng đốt xương. Trời ơi! Đã có bao
giờ kể cả thời chiến tranh anh phải nằm như thế này! Hai mươi năm
làm doanh nghiệp, cũng ngần ấy lần hoặc hơn thế những chuyến đi
nước ngoài, đi về Thành phố, đi ra Hà Nội… Những chuyến bay,
những căn phòng sang trọng, những chiếc giường êm ái, những
hương vị quý phái, những… Anh thoáng rùng mình. Đêm nhà tù sâu
thẳm như đêm trong địa ngục. Từ đầu đêm đến giờ anh không hề
chợp mắt. Không dám chợp mắt dẫu đầu óc ê ẩm, thân thể mỏi nhừ.
Bởi lẽ, chỉ cần thoáng chợp đi một chút, khi tỉnh dậy, chợt nhận ra
cảnh ngộ hiện tại của mình là lại bàng hoàng, bủn rủn hết cả người.
Giống như năm xưa nằm giữa hàng rào địch chờ giờ nổ súng, gió
đồng bưng mát quá mà anh cũng đâu có dám thiu thiu. Thiu thiu rồi,
tỉnh dậy, lại đập mặt vào hoàn cảnh máu me và có thể sẽ vĩnh viễn ra
đi khỏi cõi đời chỉ một lát nữa, đầu óc tê dại đi kinh hoàng lắm!
- Cố ngủ đi một chút! Đêm đầu vào đây ai cũng vậy nhưng chỉ vài
đêm là quen.
Anh vẫn nằm im. Ông ta là ai? Một tên giết người, một kẻ hiếp
dâm, một giám đốc cũng mang vạ tham nhũng như anh hay một gã
buôn lậu ma tuý như những kẻ đốn mạt, nham nhở hồi tối? Chao ôi!
Có ai ngờ đến cái tuổi ngoài bốn mươi này, mình lại bị sống chung
phòng với bọn tội phạm ghê tởm như thế! Tội phạm… Mà anh cũng
có sáng giá gì hơn. Anh cũng đang hiện hình là một tên tội phạm già
đó thôi. Có tiếng sột soạt. Anh hé mắt nhìn. Người bạn tù đã trở về
chỗ, nằm ngửa, vẩn vơ nhả khói thuốc lên trần nhà. Góc kia, sát
tường, hai gã trai trẻ đang nằm úp thìa vào nhau, dưới vệt đèn bảo vệ
vàng vọt từ ngoài sân hắt vào, đôi mông để trần cũng vàng vọt của

chúng cọ chịn, ghì xiết mỗi lúc mỗi nhanh… Trời! Nước mắt anh lại
rịn ra. Hà Thương ơi! Lúc này em đang ở đâu? Em có biết tôi đang
phải sống cạnh những thằng người như thế nào…
Hà Thương… Tôi đã để mất em một lần và giờ đây, chắc tôi sẽ
chẳng bao giờ có lại được em nữa!
*
**
Toàn cảnh nông trường khi anh xuống diễn ra thật thảm hại.
Giống như cái xí nghiệp công trình của anh thời chưa khoán sản
phẩm. Tất cả đêu phực lên cái mùi vị mốc thếch, lởm khởm của một
cánh rừng đang vào kỳ tàn lụi. Cây lởm khởm, cây thực sinh nằm
cạnh cây mới trồng, người lởm khởm, mủ chảy từng giọt như bầu vú
mẹ tong teo đã kiệt sữa, ngày ảm đạm, tối trở về trong âm u dầu đèn,
đường sá lầy lội, mái lá trống hoác như những con mắt mù loà nhìn
lên bầu trời tím tái õng nước, mắt người lớn trĩu nặng tâm tư, bụng
trẻ thơ chứa đầy khoai sắn và thuốc kháng sinh, một ca sốt rét phải
cáng đi mất ba ngày, đầu tuần cán bộ chủ trì các đơn vị lên công tình
yêu giao ban phải lội bộ, cơm đùm cơm nắm cứ như cái anh đi thăm
tù, bóng dáng người cạo mủ lẩn quất, lầm lụi trong rừng sâu gợi nhắc
những hồn ma bóng quế, những cô nữ tu khổ ải ngày nào, nước da
con gái xanh úa dần đi theo màu lá, thỉnh thoảng nhìn nhau cười, cái
cười lại như khóc và đó đây trong các khoảnh đất ẩm ướt đầy cỏ lác,
đã rải rác hiện lên những nấm mồ oan nghiệt chết vì đói khát, vì bệnh
tật…
Nhưng cái thảm hại nhất lại nằm lẻ khuất trong lòng dạ con
người mà lúc đó anh không tài nào nhận biết được. Chẳng một ai có
thể nhận biết được. Bởi nó đã diễn ra trước khi anh khăn gói xuống
đây. Nó ủ dấm, nằm gọn cho đến suốt những năm tháng sau này. Con
người đó có cái tên thật lành hiền nghe như khoai như sắn: Phạm
Đăng Điền. Đăng Điền kém anh vài ba tuổi, thông minh, sắc sảo, văn
hoá được đào tạo khá cơ bản, lúc ấy đang giữ chức đội trưởng, và có
lẽ là vào loại đội trưởng giỏi giang kỳ cựu nhất của hơn hai chục nông
trường trong toàn Công tình yêu.
Anh ta đang ngồi trước mặt phó giám đốc Đoàn Thanh, một cấp
phó nông trường cũng kỳ cựu không kém. Và hai cái kỳ cựu đang

chụm đầu vào nhau, chỉ giãn cách bởi chai đế đã vơi hơn một nửa,
xung quanh là rừng cây cao su sắp đến kỳ cho mủ toả bóng xanh mát
như ánh trăng ma quái.
- Hắn sắp về đấy – Điền nói.
- Biết! – Đoàn Thanh nhìn đi đâu.
- Hắn là một tay cứng, chắc sẽ xáo tung lên tất cả.
- Biết!
- Và khi ấy, chắc anh em mình chỉ còn cách là cúi đầu răm rắp.
- Sao nữa?
- Và rồi là cuộc sống sẽ ngột ngạt không chịu nổi.
- Cậu ngột ngạt?
- Chả riêng ai.
- Còn gì nữa không?
- Nói chuyện với anh chán như cơm nếp nát!
- Thì tôi có bắt cậu nói.
- Nhưng hắn sắp về. Ít nhất cái sự về này cũng xúc phạm đến anh
chứ?
- Tôi?
- Anh. Tuổi đời tuổi đáng anh hơn hắn, hồi bộ đội quân hàm anh
phong trước hắn, anh lại là phó của bốn đời giám đốc, các giám đốc
cứ lần lượt bị đốn, còn anh vẫn như bàn thạch, riêng điều đó cũng đủ
để kỳ này anh lên nắm cái ghế giám đốc chứ không phải hắn, một
thằng cha căng chuskieets một mẩu trồng trọt không biết. Nói thật
tình nhé, em buồn cho anh!
- Chứ không phải buồn cho cậu?

- Và chán nữa! Chính cách cư xử quá sức nhu nhược của anh đã
xúc phạm đến cả chúng tôi, những đứa đã lăn lộn với mảnh đất này
ngay từ ngày người còn ngủ chung với cọp.
- Ý cậu?
- Ý anh chứ. Anh phải tỏ thái độ, phải ra mặt phản kháng, phải có
tiếng nói lên tổ chức. Chúng tôi sẽ đứng bên cạnh anh.
- Xin lỗi nhé! Mình chịu. Mình mệt rồi và mình cũng không mê
mụ cái chức giám đốc ấy lắm để phải phản kháng một cái gì. Hình
như cái số mình sinh ra chỉ để làm phó, chỉ để phò một ai đó. Hồi
chiến tranh cũng vậy, bây giờ cũng vậy.
- Nhưng hắn không đáng để anh phò. Và kẻ hắn thanh toán trước
hết sẽ chính là anh.
- Miệng lưỡi cậu như rắn! Cứ làm như đây là vương quốc của một
thế giới ngầm.
- Hơn cả thế giới ngầm nếu ta không biết cách tự vệ.
- Nói rõ ra xem nào!
- Phải đánh phủ đầu ngay từ khi hắn bước chân về.
- Cậu đánh?
- Nếu cần, nếu anh vẫn giữ thái độ im lặng.
- Bảo này! Nông trường đang tan nát, bộ sậu nông trường đang
ba bè bảy mối, làm gì thì làm, mặc các cậu nhưng cái gì cũng phải cho
có chừng mực. Đừng vì một điều gì đó mà làm công nhân cực khổ
thêm.
- Vậy nhé! Ông anh ngầm thoả hiệp rồi đấy nhé! Cấm không có
chuyện nửa đường nghĩ lại đâu đấy. Và yên tâm đi. Hắn cút rồi, người
mà bọn này công kênh lên đặt vào chỗ cần đặt thì chỉ có là ông anh.
- Cái đó mình… không biết.

Anh có quen Đăng Điền. Và tất nhiên cũng biết cả Đoàn Thanh.
Hồi anh mới ở bộ đội chuyển ra thì Đăng Điền cũng vừa từ một tỉnh
cực Nam Trung Bộ nhập vào. Nghe đâu hắn cũng có một thời lên
xanh đánh giặc hăng ra trò rồi sau đó không hiểu vì lý do gì lại trở ra
làm dân hay được tổ chức cử ra hoạt động trong dân không biết nữa.
Hai môi trường, hai tiểu sử nhưng sống với nhau lại khá hoà hợp.
Phải chăng cùng là dân Thành phố, cũng đã từng là sinh viên, lại có
chút đồng điệu về tâm hồn tình cảm, người yêu âm nhạc, kẻ thích
chụp ảnh, vẽ tranh và đặc biệt là đều cùng rất yêu rừng nên gặp nhau
một cái là mến ngay. Mến nhưng vẫn có cái gì không thật gan thật
ruột. Sau rồi người ở lại làm đội trưởng, người chuyển qua làm giám
đốc xí nghiệp, xa nhau và hầu như không có tin tức gì về nhau cho
đến tận bây giờ. Điều ấy anh hiểu rõ cũng có căn nguyên của nó. Đó là
một lần uống rượu tranh luận về chuyện người Cộng sản có biết làm
kinh tế không hay là… Điền đã tưng hửng: “Tôi không thích gì chế độ
nguỵ, cũng không ưa gì Mỹ nhưng Cộng sản chúng ta còn phải học ở
họ nhiều lắm cách cai trị và cách quản lý kinh tế ngoài những khả
năng đánh đấm, võ biền đã lỗi thời”. Lúc ấy không kìm được, anh đã
kéo Điền ra một chỗ vắng, nói: “Cậu bắt đầu nhờn rồi đấy! Câu đó của
ai đó nói ra thì có thể châm chước nhưng cậu, cậu đã từng là lính, dù
là một thằng lính không đi hết cuộc chiến tranh chăng nữa nhưng cậu
không nên nói cái giọng xổ toẹt đó, hèn lắm!” Điền không nói lại, chỉ
cười lạnh: “Có thể tôi sai… Tôi không biết thật… Tôi xin lỗi!” Nhưng
đôi mắt lanh lợi của hắn lại chuyển màu xám đục như đang có những
cơn giông tích mưa vần vụ bên trong.
Phải chăng mọi chuyện được bắt đầu từ cái câu mắng văng ra một
cách chân tình đó hay còn vì một lý do mù mờ nào đó không hiểu nổi,
dẫu rằng khi anh trở về, Điền cũng đang là một thành viên của đảng
uỷ nông trường! Nhưng còn Đoàn Thanh, tiểu đoàn trưởng cũ của
anh, một con người ngay thật, hiền lành, không thấy nói ác về ai,
không một lần xử tệ với ai, mộ con người đã có lần lạc rừng cõng
nhau cả chục ngày, thoát, đã khóc nấc như đàn bà: “Đây là nghĩa tử
sinh không bao giờ quên được, từ nay tao với mày kết nghĩa anh em,
thề sống chết…” Chả lẽ con người ấy cũng cùng một duộc với hắn ư?
Anh không tin. Cho đến bây giờ đã khoác danh tù tội, anh vẫn không
thể tin! Còn Hà Thương… Lúc này cô có biết anh đã bị bắt không và
nếu biết thì thái độ, tâm trạng cô sẽ như thế nào? Đàn bà… Ôi! Đàn
bà… sao càng sống nhiều năm trên đời lại càng thấy họ là không thể
hiểu nổi như thế?

*
**
… Lúc đó Hà Thương đang cắm cúi cạo mủ trên phần cây của
mình. Nhìn cô thật khác với các chị em trong tổ: dáng cao, mảnh,
nước da trắng, khuôn mặt thanh thoát, đẹp, những ngón tay thon dài
dường như không phải dùn để làm cái công việc này và đôi mắt lúc
nào cũng phảng phất nét buồn kín đáo. Giữa những cô gái chất phác
khác, cô gây ấn tượng đến nỗi coslaanf một nhà thơ đi thực tế xuống
đây đã phải thốt lên: “Như một diễn viên đang thể hiện vai cô gái cạo
mủ cao su”. Cô chỉ lặng cười. Còn giờ đây, nhìn những giọt mủ ứa ra
nhọc nhằn mà cô héo ruột héo gan. Nghe đâu giống cây này nếu trồng
tốt, chăm sóc tốt, biết chăm bẵm biết yêu tương trân trọng nó, từ
sáng đến giờ nó đã tràn ra cho người cả miệng tô sữa trắng ngần rồi
chứ không phải cạn queo dáy bát như giọt nước mắt người mù như
thế này. Đau lưng quá! Làm bạn với cây cối cả nửa năm rồi mà sao cái
lưng chẳng mềm đi được một chút? Mỗi một ngày công suốt từ 4 giờ
sáng cho đến 3 giờ chiều là phải đảm bả...