https://thuviensach.vn

Table of Contents
Mục lục
Chương 1 - 2
Chương 3 - 4
Chương 5 - 6
Chương 7
Chương 8
Chương 9 -10
Chương 11 -12
Chương 13 - 14 - End

https://thuviensach.vn

Mục lục
Chương 1 - 2
Chương 3 - 4
Chương 5 - 6
Chương 7
Chương 8
Chương 9 -10
Chương 11 -12
Chương 13 - 14 - End

https://thuviensach.vn

BÍ MẬT HỒ CÁ THẦN
Nguyễn Quang Thiều
www.dtv-ebook.com

Chương 1 - 2
Sau bữa cơm tối, những người đàn ông xóm trại tụ tập ở nhà tôi. Bố tôi
đón khách rất hồ hởi. Bố trải chiếu ra sân mời khách ngồi. Ông móc trong
gầm giường cái hũ sành chuyên để đựng rượu đưa cho mẹ tôi và bảo:
- Mua cho tôi hũ rượu.
- Làm gì mà uống rượu? - Mẹ tôi hỏi.
- Có việc quan trọng. Thôi đi đi! - Giọng bố tôi hơi gắt.
- Nhưng mà tiền đâu? - Mẹ tôi hỏi.
- Hết tiền rồi à? Tiền bán lươn hôm qua để đâu?
Bố tôi hỏi vậy nhưng vẫn móc từ trong túi ra một nắm tiền lẻ nhàu nát
đưa cho mẹ.
Mẹ tôi ôm hũ đi ra ngõ, mẹ lẩm bẩm điều gì đó.
Những người đàn ông cởi áo vứt xuống chiếu, ngồi quây lại hút thuốc
lào. Bố tôi vừa rót nước mời khách vừa hỏi:
- Thấy con cá nổi lên thật đấy à?
- Thật chứ đùa à! - Lão Bương nói, cổ ngỏng lên như cổ cò. - Trưa nay
tôi nhìn thấy nó nổi tềnh ềnh trên mặt đầm. Đúng là nó chứ còn ai vào đấy.
Vẫn hai cái vây có ngón xòe ra như năm ngón. Hình như năm nay nó yếu
hơn. Bơi lờ đờ lắm.

https://thuviensach.vn

Một người nói:
- Từ năm ngoái đến nay nó đi đâu nhỉ? Không ai nhìn thấy. Đánh lưới
mấy lần cũng không đụng.
Một người khác:
- Có thể nó ra biển nay mới lại về.
Bố tôi cãi:
- Ông nói hay thật. Cá đầm sống thế chó nào được ngoài biển.
Người kia nói lại:
- Con này thành tinh rồi. Nó sống đâu mà chẳng được.
Mẹ tôi đã mua rượu về. Mẹ đặt hũ rượu xuống chiếu, hỏi:
- Có cần gì nữa không?
Bố tôi nói:
_ Rang cho mẻ lạc.
Mẹ không nói gì, đi vào bếp. Cửa bếp bập bùng ánh lửa. Một lúc sau,
mẹ tôi mang cái rá đựng lạc rang bước ra. Bà nắm một nắm to bỏ xuống
nền hiên nhà đã quét sạch cho hai anh em tôi. Chúng tôi vừa ăn lạc vừa
nghe chuyện của những người đàn ông xóm trại.
Bố tôi hỏi:
- Mai anh em ta định vây bắt như thế nào?
Lão Bương lắc lư cái đầu, giọng đã hơi lạc đi vì rượu:

https://thuviensach.vn

- Dồn hết lưới ra. Nếu không xong, tớ sẽ dùng biện pháp cuối cùng.
Một người hỏi:
- Biện pháp cuối cùng là gì?
Lão Bương cười:
- Tớ có cân thuốc nổ của thằng cháu làm nghề khai thác đá cho. Cứ ném
xuống đáy hồ thì con gì cũng nổi lên hết.
Bố tôi nói:
- Đừng có làm liều. Mấy ông chính quyền không để yên đâu.
Lão Bương cười sặc sụa:
- Bố cu sợ hả? Sợ quái gì. Nửa đêm tớ quẳng xuống, có ma mới biết.
Một người nói chen vào:
- Chuyện thuốc nổ cứ tạm để đấy. Sáng mai dậy sớm thả lưới. Quyết
sống chết với nó trận này nữa xem sao. Phải làm sớm, để đến trưa trời nắng,
nó chui vào chùa thì có lưới giời cũng chịu.
Đêm hạ ong ong. Muỗi bay vo ve quanh chỗ hai anh em tôi nằm. Trong
nhà vẳng tiếng quạt của bà tôi. Ngoài sân, ngọn đèn dầu tỏa sáng những
gương mặt ửng đỏ vì rượu.
Lão Bương lại lắc lư cái đầu:
- Nếu bắt được con cá tôi chỉ xin bộ lòng.
Bố tôi lừ mắt:
- Ông khôn

https://thuviensach.vn

- Có gì mà khôn - Lão Bương lại ngỏng cái cổ cò lên - So với con cá, bộ
lòng đáng gì.
Bố tôi nói:
- Ông có biết trong dạ dày nó có gì không? Con cá này là cá ngậm ngọc
đấy.
Lão Bương cười khùng khục:
- Ngọc gì mà ngọc. Có chăng chỉ là nắm lông vịt nhà thằng Bí. Chiều
qua đàn vịt nhà nó bơi qua đầm, lên đến bờ đã mất đứt hai con. Con cá quỷ
này nó đớp chứ còn ai.
Một người đàn ông khác lên tiếng:
- Cứ chia đều ra. Tôi nghe nói cá sống lâu năm và khôn như con này xả
thịt kho với thuốc bắc là thành thuốc thánh. Tôi sẽ chữa được bệnh đau
xương của tôi.
Chuyện như thế về con cá tôi đã nghe bao nhiêu lần rồi. Thằng Mên, em
tôi, đập chân tôi hỏi:
- Con cá có ngọc hả anh?
Tôi trả lời:
- Tao không biết.
Thằng Mên lại hỏi:
- Sao ông Bương lại thích bộ lòng cá? - Tôi nói nh
- Vì ông ấy thích uống rượu với lòng cá.
- Thế họ có bắt được con cá không? - Em tôi hỏi.
https://thuviensach.vn

- Không biết. - Tôi lơ đãng trả lời.
Lúc này tôi đang dỏng tai về phía bờ đầm. Đêm mùa hạ vắng lặng vô
cùng. Một cảm giác là lạ mơ hồ chen vào trong tôi. Tôi vừa muốn đi ra bờ
đầm vừa cảm thấy sợ hãi.
Khuya lắm những người đàn ông xóm trại mới tan cuộc rượu.
Khi khách đã về hết, bố tôi mang đống lưới ra sân xem lại. Hai anh em
tôi chui vào màn đi ngủ. Bà tôi lên tiếng:
- Hai anh em mày thức khuya thế? Mai xẻo tai cũng không chịu dậy.
Tôi thì thào:
- Bà ơi! Sáng mai bố cháu và mấy bác sẽ đánh lưới đầm đấy.
Bà tôi nói:
- Lại muốn bắt con cá thần chứ gì. Bố mày từng ấy tuổi rồi vẫn còn dại.
- Cá thần có bị bắt không bà?
- Đã là thần thì không ai bắt được. Làng này bao nhiêu người đã tìm mọi
cách mà có ai được cái vẩy nào đâu. - Bà tôi thở dài. - Có lớn mà chẳng có
khôn. Thôi ngủ điạ.
Hai anh em chúng tôi nằm mãi mà không ngủ được. Mới đầu hạ mà trời
oi vô cùng. Quanh nhà tiếng côn trùng kêu ri ri. Tôi nghe mơ hồ có tiếng cá
quẫy ngoài đầm Vực. Có phải con cá có hai bàn tay. Tôi và lũ bạn trong
xóm trại chưa bao giờ được nhìn thấy con cá. Nhưng năm ngoái thì chúng
tôi thấy nó bơi trong đầm Vực ầm ầm suốt đêm.
Những đêm mùa hạ oi bức, lũ trẻ chúng tôi thường ôm những mảnh
chiếu rách lên mặt đê nằm ngủ. Một đêm trăng mùa hạ năm ngoái chúng tôi

https://thuviensach.vn

tỉnh giấc bởi tiếng đập nước ầm ầm. Chúng tôi ngồi túm vào nhau nhìn
xuống mặt đầm Vực. Cả mặt đầm trong đêm trăng sáng như mặt gương.
Chúng tôi không nhìn thấy gì rõ cả, mà chỉ nghe tiếng đập nước rất mạnh
và tung lên lấp lánh. Và rồi, cả một cột nước sáng lóe dựng lên chạy từ đầu
này đến đầu kia đầm nước. Cảnh tượng kỳ vĩ ấy làm chúng tôi run lên vì sợ
hãi và mê mẩn. Anh em tôi kể cho bà nghe. Bà tôi bảo:
- Chắc là con cá có niềm vui gì đấy.
Tôi hỏi bà:
- Cá cũng biết vui hả bà?
Bà tôi nói:
- Vật gì mà lại không có lúc vui lúc buồn.
Tôi cãi bà:
- Cháu chẳng tin tí nào cả.
Bà tôi nhìn tôi và nói nhỏ:
- Khi nào lớn cháu sẽ tin."
Tuổi thơ chúng tôi gắn bó với đầm Vực như một người thân. Đầm Vực
rộng mênh mông chạy ven chân đê làng. Tôi còn nhớ mấy năm về trước,
cây cối còn mọc um tùm quanh bờ đầm. Chiều chiều, cò về phủ trắng trên
những vòm cây cao. Nhưng rồi người làng rủ nhau đi lấy trứng cò. Sau đó
họ bắt cò và cuối cùng họ tìm cách bắt cả lũ cò mẹ, cò bố. Đêm đêm, tôi
nghe tiếng cò kêu thất thanh. Những lúc như thế tôi nghe tiếng bà lẩm bẩm:
“Tai ác thế, có ngày trời phạt”.
Hết bắt cò, người làng lại thi nhau chặt cây ở ven bờ đầm. Lúc đầu họ
chọn cây to, sau thì gặp cây gì chặt cây ấy. Bây giờ, bờ đầm chỉ còn lại

https://thuviensach.vn

những bụi dứa dại và tầm xuân. Và bầy cò mỗi ngày lại trở về thưa hơn.
Cho đến một chiều, chúng tôi không còn thấy bóng dáng cánh cò nào nữa.
Cũng lúc đó người ta phát hiện ra con cá thần xuất hiện trở lại sau bao ngày
biệt tăm.
Một ngày, những người đàn ông xóm trại nhìn thấy con cá thần nổi lên
và từ từ bơi quanh đầm như một con trâu. Ngay hôm sau, những người đàn
ông xóm trại và trong làng kéo nhau ra bờ đầm. Họ giăng lưới và hạ vó bè
để bắt con cá.
Con cá đụng lưới. Và nó không thoát được. Hàng chục tấm lưới bao
quanh nó. Những người đàn ông hò hét vang mặt đầm. Họ kéo con cá lên
một chiếc thuyền. Gần chục người đàn ông xúm vào gỡ lưới ra. Con cá dài
gần bằng chiếc thuyền nan của dân xóm trại. Nó nằm im như chết. Chỉ còn
đôi mang lớn thở phát ra những tiếng “hập, hập”. Khi lưới đã được gỡ ra
hết thì con cá quẫy mạnh, gần chục người đàn ông xúm quanh nó bị hất
tung lên trời và rơi xuống hồ nước. Tất cả những người đứng trên bờ tròn
mắt kinh hãi. Con cá thoát lưới lao vun vút trên mặt đầm như một con tàu
mở hết tốc lực. Tấm lưới bị xé tan dễ dàng như bọn trẻ con xé những tàu lá
chuối để làm kèn.
Ma! Đúng là ma rồi!
Một người nào đó kêu lên thất thanh và vùng bỏ chạy. Những người
khác cũng ù té chạy theo và kêu lên: “Ma! Ma!”.
Đêm ấy, dân làng tụ tập trên mặt đê. Dưới mặt đầm tối đen ầm ầm tiếng
cá đập nước. Cả đầm nước sôi sùng sục bởi con cá. Người làng tưởng như
thấy có cả một đàn trâu mộng đang đuổi nhau dưới đầm Vực.
Đêm ấy, bà tôi thắp hương lên bàn thờ, lầm rầm khấn vái. Khi bà khấn
xong, bố tôi hỏi:
- Bà khấn ai thế?
https://thuviensach.vn

- Khấn ông cá chứ khấn ai. - Bà tôi thì thầm.
- Bà lạ thật.
- Cá thần đấy anh ạ. Không khéo năm nay lại vỡ đê thì chết cả làng.
Bố tôi gắt bà:
- Thần thánh cái gì. Ngày mai con câu nó về cho bà kho tương.
Bà tôi mắng:
- Anh đừng có dại mồm dại miệng.
Bố tôi không nói gì. Ông lẳng lặng mang hết số cước dự trữ bện lại. Rồi
bố tôi mang bộ lưỡi câu chùm lớn nhất chưa dùng đến bao giờ ra giũa thêm
cho sắc. Bố tôi âm thầm chuẩn bị để bắt
Trưa ngày hôm sau, bọn trẻ con xóm trại chúng tôi kéo nhau lên mặt đê
vừa bàn tán về con cá thần vừa chờ đợi nó nổi lên. Nhưng mặt đầm hôm đó
lặng phắc và trong đến rợn người. Và chúng tôi phát hiện ra ở giữa đầm
chập chờn một vầng đen lớn. Vầng đen ấy cứ chập chờn, chập chờn mãi.
Chúng tôi vừa sợ hãi vừa tò mò muốn biết cái vầng đen ở giữa đầm kia là
cái gì. Buổi chiều chúng tôi hỏi bà về cái vầng đen ấy. Bà tôi im lặng một
lúc lâu mới nói khẽ: “Đấy là ngôi chùa dưới đáy đầm”. Tôi hỏi: “Sao lại có
chùa ở dưới đấy hở bà?”. Bà tôi bảo: “Có cháu ạ. Có cả sư nữa!”.
Rồi bà tôi vừa ngoáy trầu vừa kể cho chúng tôi nghe về ngôi chùa ở
dưới đáy đầm Vực.
Trước kia ở chân đê ven bờ đầm Vực có một ngôi chùa nhỏ. Một nhà sư
già trụ trì ngôi chùa cùng một vài chú tiểu. Hàng ngày bà tôi thường ra chùa
tụng kinh và quét dọn giúp nhà chùa sau khi đã tạm xong công việc đồng
áng.

https://thuviensach.vn

Vào một năm, nước sông Đáy lên cao. Cứ sau một giấc ngủ ngắn tỉnh
dậy, dân làng đã thấy nước lên đến cả mét. Bà tôi đội nón, khoác áo tơi lá ra
sông. Rồi bà tôi đến chùa tìm vị sư già cầu xin nhà sư tụng kinh cầu trời rút
nước. Nếu không, đê vỡ thì cả làng không chết vì nước cũng chết vì đói.
Vị sư già sắm lễ, tụng kinh suốt ngày đêm. Trong tiếng mưa rền rĩ là
tiếng mõ và tiếng tụng kinh đều đều bền bỉ của nhà sư. Cả đêm ấy, bà tôi
không ngủ được. Vừa mờ sáng bà đã chui ra khỏi lều trên mặt đê nhìn
xuống sông. Bà tôi sợ hãi nhận thấy nước chẳng những không rút chút nào
mà còn dâng lên. Bà tôi chạy xuống chùa. Vị sư già vẫn ngồi như thế từ
hôm qua. Tiếng mõ và tiếng tụng kinh vẫn bền bỉ trong tiếng mưa gió gào
thét. Đến sẩm tối thì nước đã lên mấp mé mặt đê. Bà tôi cùng nhiều dân
làng đứng trên đê khóc. Dưới chân đê phía cánh đồng, tiếng mõ và tiếng
tụng kinh của vị sư già vẫn đơn độc vang lên.
Khoảng canh ba, những người làng dọn lên mặt đê ở bỗng nghe một
tiếng “ầm” khủng khiếp vang lên. Và sau đó là tiếng réo ù ù như từ trên trời
đổ xuống. Đê vỡ. Những người lớn ôm lấy con cái khóc như
Sáng hôm sau, bà tôi không nhìn thấy làng đâu nữa. Tất cả đã chìm vào
trong nước. Cả ngôi chùa nhỏ cũng biến mất. Bà tôi chạy đi tìm vị sư già,
nhưng không thấy. Nước đã cuốn ngôi chùa nhỏ cùng vị sư già xuống đáy
đầm Vực. Chỉ còn lại mấy chú tiểu. Vào giữa đêm, vị sư già đã ra lệnh cho
các chú tiểu lên mặt đê. Nhà sư ở lại một mình gõ mõ tụng kinh cầu cho
nước rút.
Sau này, người làng cũng không tìm được thi thể nhà sư. Vào những
ngày nước trong trời đẹp, người làng vẫn nhìn thấy bóng ngôi chùa dưới
đáy nước. Bà tôi bảo, vào những đêm thanh vắng, bà tôi vẫn nghe thấy
tiếng mõ và tiếng tụng kinh của nhà sư già dưới đáy nước đầm Vực vọng
lên.

https://thuviensach.vn

Cũng sau vụ vỡ đê năm ấy, giữa dòng sông Đáy và đầm Vực có một lối
thông ngầm. Có lẽ vì thế mà khi nước sông trong thì nước đầm trong, nước
sông đục thì nước đầm đục. Cũng từ ngày đó, thi thoảng vào đêm khuya,
người ta lại nghe thấy tiếng khỏa nước giữa đầm. Một số người kháo nhau
đó là ma đầm Vực. Nhưng bà tôi quả quyết đó là tiếng khỏa nước của nhà
sư già. Sau này, người ta phát hiện một con cá lớn nổi lên. Bà tôi cho đó là
cá thần. Còn những người đàn ông xóm trại lại tìm mọi cách để bắt con cá.
Nhưng bao nhiêu lưới đều bị phá rách, bao nhiêu bộ lưỡi câu chùm đều bị
mất tăm.
Sau cái đêm bện cước và giũa sắc thêm bộ lưỡi câu chùm, bố tôi dậy
sớm ra đầm câu cá. Cần câu của bố là phần ngọn của một cây tre đực. Bố
tôi đứng trên bờ đầm vứt lưỡi câu xuống nước. Hai cánh tay ông bắp nổi
cuồn cuộn. Những người đàn ông xóm trại đều có hai cánh tay cuộn bắp
như bố tôi. Họ sinh ra trên xóm trại ven sông. Mới ba tuổi, họ đã làm quen
với sông nước và nghề chài lưới.
Mỗi lần bố tôi phất cần câu, cước xiết vào nước kêu chiu chiu. Chỉ lát
sau, hầu hết những người đàn ông xóm trại đều mang câu chùm ra đầm
cùng săn con cá. Hàng chục bộ lưỡi câu chùm to, sắc, cắt ngang dọc đáy
đầm.
Chợt bố tôi kêu lên: “Trúng rồi”. Sợi cước bỗng căng lên và cứng như
một sợi dây thép. Bố tôi choãi chân, ngả người về phía sau giữ cần câu.
Ông hối hả cuộn cước vào. Con cá bị trúng lưỡi câu như phát điên. Nó lao
vút lên khỏi mặt nước. Con cá khổng lồ văng mình lên đen bóng dưới nắng
buổi sáng. Khi nó rơi xuống thì cả một cột nước lớn dựng lên. Rồi nước đổ
xuống mặt đầm như người ta đổ cá. Những người đàn ông xóm trại đều vứt
cần câu của họ chạy về phía bố tôi. Bố tôi bị con cá kéo lê trên bờ đầm.
“Rắc”. Cần câu gãy. Bố tôi vội nắm lấy sợi dây cước. Con cá lại phóng
mình lên mặt nước, kéo bố tôi ngã sấp xuống. Bố tôi vội đứng dậy. Trong
lúc lúng túng, ông cuộn cả một đoạn cước chùm móc sâu hơn vào mình, nó

https://thuviensach.vn

lao như điên. Vô tình, sợi cước trở thành lưỡi kéo sắc và khỏe vô cùng cắt
đứt hẳn hai ngón tay bố tôi. Bố tôi kêu thét lên, ngã vật xuống. Sợi cước
tuột khỏi tay ông và biến mất vào lòng đầm.
Những người đàn ông đưa bố tôi về nhà. Bà tôi vội giã cây lá dấu đắp
vào vết thương cho bố tôi. Từ đấy bàn tay bố tôi mang tật. Nhưng bố tôi và
những người đàn ông xóm trại vẫn không hề từ bỏ khát vọng bắt được con
cá. Bố tôi nghĩ đến con cá là nghĩ đến mối thù hận và nghĩ đến một viên
ngọc nào đấy trong bụng cá, mà nhờ nó có thể thay đổi cuộc sống nghèo
khó của gia đình tôi. Ông Bương nghĩ đến con cá là nghĩ đến một bữa rượu
túy lúy với lòng cá. Những người khác nghĩ đến con cá như là một con quỷ
mang theo những điều dữ. Còn chúng tôi, lũ trẻ xóm trại mỗi lần nghe nói
đến con cá là trong ký ức tơ non của chúng tôi lại hiện lên hình ảnh một
đêm trăng với cột nước rực rỡ kỳ ảo khi con cá lướt trên mặt đầm, cùng với
sự bí mật đầy thổn thức của ngôi chùa và vị sư già dưới đáy đầm nước.

https://thuviensach.vn

BÍ MẬT HỒ CÁ THẦN
Nguyễn Quang Thiều
www.dtv-ebook.com

Chương 3 - 4
Chúng tôi dậy sớm hơn mọi ngày. Hai anh em tôi chạy ra sân. Cả xóm
trại đã í ới những tiếng đàn ông gọi nhau. Họ đang khiêng thuyền lên mặt
đê để đi xuống đầm nước. Lũ trẻ con xóm trại như được thông báo trước,
cũng kéo nhau lên mặt đê. Cả đầm Vực im phăng phắc trong buổi sớm mùa
hạ.
Những chiếc thuyền nan đã được hạ xuống nước. Trên mỗi chiếc thuyền
lưới đã chất đầy. Tiếng chèo khỏa nước, người thúc nhau thả lưới làm náo
động cả vùng đầm. Những người đàn ông xóm trại chia làm bốn nhóm thả
lưới thành một vòng tròn rộng bao bọc lấy lòng đầm. Tiếng gõ vào mạn
thuyền đồng loạt vang lên. Tiếng động và lưới quét làm cho lũ cá mè nhảy
lao xao. Vòng khép của lưới mỗi lúc một thu nhỏ lại.
Ở phía bờ đầm sát chân đê, lũ trẻ chúng tôi đứng tụm vào nhau. Thằng
Mên đứng bên cạnh tôi thì thầm:
- Người ta sẽ bắt được con cá anh nhỉ?
Một đứa trẻ lên tiếng thách thức:
- Đố mà bắt được nó. Cá thần chứ có phải thường đâu.
Một đứa khác hỏi:
- Ai bảo mày là cá thần?
- Bà thằng Mên bảo thế. Bà nó bảo ở đáy đầm có một bà sư vẫn sống coi
chùa.

https://thuviensach.vn

- Chùa thì có. Bà tao cũng bảo thế. Nhưng sư thì làm sao mà sống được
dưới nước.
Thằng Mên vội nói:
- Bà sư có phép đấy.
Một đứa trẻ hỏi:
- Thế sư và cá thần, ai giỏi hơn?
- Sư phải giỏi hơn chứ
Đứa trẻ kia cãi lại:
- Làm sao mà mày biết được?
- Người thì phải giỏi hơn. Thế mày có giỏi hơn con dế của mày không?
Cuộc cãi nhau của bọn trẻ chúng tôi chợt im bặt khi những người săn cá
đồng loạt kêu lên. Ở giữa vòng lưới nổi lên cái đầu con cá như một cái
chum sành đựng thóc. Rồi con cá lại từ từ chìm xuống. Tiếng hò hét, tiếng
gõ vào mạn thuyền vang lên dồn dập. Vòng lưới dày đặc rùng rùng thu nhỏ
lại.
- Kéo lưới!
Lão Bương gào lên ra lệnh. Tất cả đàn ông trên các con thuyền đồng loạt
kéo lưới, lũ trẻ chúng tôi như nín thở. Nhưng tay lưới vẫn thấy nhẹ. Khi
lưới được kéo lên gần hết thì họ thấy lập lờ trong lòng lưới một vật gì đó
dài và đen như một khúc gỗ.
Một người đàn ông kêu lên:
- Cẩn thận nó lại giả vờ chết đấy!

https://thuviensach.vn

Nhưng cái vật dài và đen kia không phải con cá mà là một bức tượng
phật rêu phủ đầy.
- Phật dưới chùa đấy. - Bố tôi nói to.
- Mang lên bờ đi.
- Mang làm gì cho tốn công, vứt lại xuống đầm ấy.
Lúc đó lão Bương đã áp thuyền sát bức tượng và nói:
- Cho tớ mang về làm củi đun.
Nói xong lão cầm mái chèo gõ vào bức tượng gỗ:
- Tượng gỗ mít đây mà. Củi này còn đượm chán.
Lão Bương sai hai anh con trai kéo bức tượng lên thuyền và chèo vào
bờ. Lũ trẻ chúng tôi chạy ùa lại xem bức tượng. Bức tượng như vẫn còn
nguyên vẹn và phủ đầy rêu. Chỉ có đôi mắt tượng là rêu không phủ. Tuy đôi
mắt tượng đã mờ đi bởi ngâm dưới nước nhiều năm, nhưng tôi cảm thấy đôi
mắt ấy vẫn nhìn được mọi người.
Những người đàn ông xóm trại bực bội thu lưới và khiêng thuyền vượt
qua bờ đê về nhà. Lũ trẻ chúng tôi hò nhau chạy lên mặt đê. Chúng tôi sung
sướng vì lòng tin của chúng tôi đã đúng. Con cá đó là con cá thần và không
ai có thể bắt được.
Khi hai anh em tôi về đến nhà thì bà tôi đang ngồi im lặng trên chiếc
giường tre. Trên bàn thờ, ba nén hương sắp tàn.
Tôi bảo bà:
- Bà ơi, bố cháu và các bác không bắt được con cá.

https://thuviensach.vn

Bà tôi không nói gì, chỉ khẽ thở dài.
- Nhưng họ kéo được tượng phật ở dưới chùa bà ạ.
Thằng Mên khoe. Nghe vậy, bà tôi
- Phật à?
Tôi nói:
- Cháu nhìn thấy cả mắt Phật. Nhưng cháu sợ lắm, mắt ông ấy như mắt
người thật, cháu thấy như là chớp chớp.
- Đâu rồi? - Bà tôi vội hỏi - Ông Phật ấy đâu rồi?
- Ông Bương mang về nhà rồi. - Tôi thưa. - Ông ấy bảo để làm củi.
- Giời phạt! Giời phạt!
Bà tôi kêu lên và đi như chạy sang nhà ông Bương. Hai anh em tôi chạy
theo bà.
Hai anh con trai lão Bương đang phơi lưới ngoài sân. Ở hiên hè, lão
Bương ngồi uống trà và hút thuốc lào. Thấy bà tôi tất tả vào sân, lão Bương:
- Chào cụ, mời cụ vào xơi nước.
Bà tôi không đáp lại lời mời của lão mà gắt hỏi:
- Ông để ngài đâu rồi?
- Ngài nào? A! - Lão Bương phá lên cười. - Cái khúc gỗ vớt dưới đầm
chứ gì. Kia kìa.
Theo tay lão Bương chỉ, chúng tôi nhận ra bức tượng Phật để nằm ở sát
tường bếp. Bà tôi bước lại bức tượng, giọng bà run rẩy: “Nam mô a di đà

https://thuviensach.vn

phật…”. Đứng sau bà, tôi nhìn vào đôi mắt phật. Tôi cảm thấy đôi mắt phật
chớp chớp.
- Ông cho người trả lại chùa đi. - Bà tôi nói.
- Ấy thưa cụ, được khối củi chứ ít à? - Lão Bương lắc lư cái đầu - Chùa
ở đâu mà trả, ra bùn cả chứ còn gì nữa.
Bà tôi nói to:
- Ông cần bao nhiêu củi tôi đổi cho ông. Tôi mang ngài về, tôi trả lại
chùa.
- Ấy, tùy cụ… - Lão Bương nói, có vẻ tiếc.
Bà tôi nhờ người mang bức tượng về sân nhà. Bà thắp mấy nén hương
trước bức tượng và lầm rầm khấn.
Đến chiều trời nổi giông và mưa đổ xuống như trút. Sấm nổ inh tai trên
nóc nhà. Khi bữa cơm tối muộn mằn của các gia đình xóm trại đã xong, trời
vẫn mưa dữ dội. Mỗi lần chớp lóe lên thì bức tượng lại hiện ra uy nghi và
như đang giận dữ quát mắng. Bà tôi đội nón, khoác áo tơi lá đi gọi mấy đứa
cháu ngoại của bà đến giúp bà. Các anh tôi xúm nhau vào khiêng bức
tượng. Bà sai tôi xách chiếc đèn bão đi theo bà.
Đến bờ đầm, bà sai các anh đặt bức tượng xuống. Bà chắp tay khấn vái
một hồi lâu, rồi cho thả bức tượng phật xuống đầm.
Trên đường trở về khi lên đến mặt đê bà tôi dừng lại. Bà tôi đứng im
lặng trong mưa nhìn xuống đầm nước tối đen. Một lát sau bà nói:
- Năm xưa đê vỡ ở chỗ này đây
Khi bà cháu tôi định quay về thì tôi nhận ra trên mặt đê phía trước có
người qua ánh chớp. Tôi sợ quá kêu lên:

https://thuviensach.vn

- Bà ơi! Có người!
- Ai? - Bà tôi hỏi - Ở đâu?
Tôi chỉ tay về phía bóng người. Bà tôi cầm lấy đèn bước về phía tay chỉ.
Tôi bám chặt sau bà. Khi đến gần bóng đen, bà tôi giơ cao ngọn đèn. Trong
ánh đèn, tôi thấy một người khoác chiếc áo tơi lá, đội mũ lá, đứng quay về
phía đầm Vực. Bà tôi lên tiếng.
- Ai kia? Ma hay người?
Người đó quay lại và khẽ nói:
- Tôi đây. Tôi là Bộc đây mà.
- Ông Bộc! - Bà tôi kêu khẽ - Mưa gió ông ra đây làm gì?
- Tôi… tôi... - Ông Bộc ấp úng - Tôi định đi soi cá.
Thấy nói đi soi cá, tôi vội nói:
- Cho cháu đi với, ông Bộc nhé.
Ông Bộc cười:
- Cháu không đi được đâu, có ma đấy- Cháu không sợ.
- Bạo nhỉ? - Ông Bộc nói. - Thôi để hôm khác.
Bà tôi xách đèn bước lại gần ông Bộc. Tôi thấy ông Bộc lúng túng quay
đi.
- Về đi ông. - Bà tôi nói khẽ.
Ông Bộc im lặng. Một lát sau ông nói:

https://thuviensach.vn

- Hai bà cháu về trước đi.
Tôi nghe thấy bà tôi khẽ thở dài. Rồi bà bảo tôi:
- Về đi cháu.
Hai bà cháu tôi bước đi. Được một đoạn, tôi quay lại. Trong ánh chớp
của mưa đêm, tôi thấy ông Bộc đứng đó như một cây dứa dại khô.
Đến khuya thì mưa đột ngột tạnh hẳn. Mây tan và trăng lên. Tôi tỉnh
giấc thấy bà tôi đang ngồi ngoài hiên nhà. Tôi rón rén chui ra khỏi màn đến
bên bà.
- Sao bà không ngủ? - Tôi thì thầm hỏi.
- Bà nghe thấy tiếng mõ và tiếng tụng kinh.
Nghe bà nói, tôi ngồi sát vào bà hơn. Người bà tôi sực mùi trầu quế. Hai
bà cháu ngồi im lặng. Đêm im ắng và xa xăm vô cùng.
Chợt
- Cháu có nghe thấy gì không?
- Dạ, không.
- Tiếng kêu i i đấy, nghe thấy không?
Tôi bắt đầu cảm thấy sợ. Tôi như nín thở và dỏng tai lên. Đêm vẫn im
phăng phắc, ánh trăng lành lạnh vẫn chảy loang trên những vòm lá trong
vườn. Bất chợt từ trong đêm, tôi nghe thấy tiếng “i i” kéo dài từ đâu đó
vọng về.
- Cháu nghe thấy… - Giọng tôi tắc lại. Bà tôi nói nhỏ.
- Tiếng cá thần đấy.
https://thuviensach.vn

- Cá thần hở bà? Vì sao nó lại kêu?
Bà tôi nói:
- Chắc có chuyện buồn.
- Cá thần cũng biết buồn hở bà? - Tôi hỏi lại.
Bà ôm tôi vào lòng. Mùi trầu quế của bà sực nức làm tôi đỡ sợ. Bà nói:
- Thần cũng buồn cháu ạ. Có khi thần còn buồn hơn cả người. Vì thần
biết nhiều chuyện hơn người.
Tiếng “i i” lại vọng về và như dài hơn lần trước. Chưa bao giờ, đêm lại
huyền bí như bây giờ. Lúc ấy, tôi chợt lo lắng cho bố tôi. Tôi hỏi:
- Bà ơi, cá thần có trả thù những người bắt nó không?
- Có. Nếu ai đó cứ cố tìm cách giết nó. Nhưng cá thần sẽ tha thứ. Thần
dễ tha thứ, cháu ạ.
Nghe bà nói vậy, tôi không còn thấy sợ hãi chút gì nữa. Tôi muốn chạy
ra đầm nước để nói với cá thần hãy tha thứ cho bố tôi và những người đàn
ông khác của xóm trại.
- Đi ngủ đi cháu. - Bà tôi nói và dắt tôi vào giường.
Tôi nằm xuống, không sao ngủ được. Thằng Mên em tôi đã ngủ say từ
tối. Thi thoảng nó lại cười khanh khách trong mơ.
Thấy tôi chưa ngủ, bà bảo:
- Ngủ đi cháu.
Tôi xoay về phía bà, hỏi:

https://thuviensach.vn

- Bà ơi, ông Bộc ra đê làm gì thế?
Bà tôi nằm im lặng, lâu sau bà mới nói khẽ:
- Ông ấy cũng muốn bắt con cá. Hơn năm chục năm nay rồi, ông ấy tìm
cách bắt con cá. Tội nghiệp.
Nghe bà nói, tôi vội ngồi dậy.
- Sao ông ấy lại tìm cách bắt con cá? Để làm gì hở bà?
Bà tôi lại thở dài:
- Bà không biết. Cả làng cũng không ai biết. Mọi người bảo ông ấy lẩn
thẩn. Nhưng bà thì không nghĩ thế. Tội nghiệp. Ngày trước, ông ấy là người
có tội.
- Ông ấy có tội hở bà? Ông Bộc có tội gì hở bà?
- Bà nói ra cháu cũng chưa hiểu được. Thôi ngủ đi cháu. Bà thì không
bao giờ tin ông Bộc có tội.
Tôi nằm xuống. Nhưng không sao ngủ được. Tôi nghĩ về ông Bộc, và tự
hỏi: “Ông Bộc cũng có tội hay sao?”.
Ông Bộc là người lớn tuổi thân thiết của anh em tôi và lũ trẻ xóm trại.
Ông sống độc thân trong ngôi nhà nhỏ ở cuối xóm. Bà tôi bảo ông chưa
bao giờ lấy vợ. Sau ngày hòa bình 1954, ông bỏ làng đi đâu không biết. Gần
mười năm sau ông trở về cất một túp nhà lá ở cuối xóm, làm nghề đánh cá
sông và câu cá đầm Vực nuôi thân.
Buổi sớm, tôi và thằng Mên mò đến nhà ông Bộc.
Vừa thấy hai anh em tôi ở đầu ngõ, ông đã lên tiếng:

https://thuviensach.vn

- Vào đây. Ông vừa đi bắt ba ba về. Vào đâyo xem này.
Hai anh em tôi xúm quanh chiếc vại sành lớn đặt ở cạnh bể nước. Trong
vại có đến năm, sáu con ba ba rất lớn. Lâu lắm rồi ông Bộc mới lại đi bắt ba
ba. Gần năm nay, ông yếu hẳn và nhiều lúc cảm thấy sợ nước. Những con
ba ba to gần bằng cái mũ cắt nằm chồng lên nhau im thin thít. Thi thoảng
chúng mới thò cái đầu ra khỏi mai, ngước đôi mắt bé tí nhìn chúng tôi. Tôi
thấy những con ba ba thật hiền lành. Bà tôi biết chúng tôi hay sang nhà ông
Bộc xem ba ba thì dặn: “Hai cháu đừng có thò tay vào mà ba ba nó cắn. Nó
mà cắn thì chẳng làm sao gỡ ra được. Chỉ trừ khi có sấm”. Chúng tôi hỏi
bà: “Ba ba sợ sấm hả bà?”. Bà bảo: “Ừ”. Chúng tôi lại hỏi: “Tại sao nó lại
sợ mỗi sấm?”. Bà tôi nghiêm giọng: “Vì sấm là ông giời. Nó chỉ sợ giời
thôi”. “Thế không có sấm thì làm sao?”. Bà tôi cười: “Thì người ta kéo cối
xay lúa. Nó nghe tưởng là tiếng của giời, nó nhả ra”.
Ông Bộc là người có tài bắt ba ba nổi tiếng cả một vùng. Bố ông xưa kia
cũng chỉ sống bằng nghề bắt ba ba và câu cá quả. Vào mùa hạ, ông Bộc dậy
rất sớm ra đầm Vực. Ông men theo bờ đầm và quan sát trên mặt nước. Ba
ba khi bơi dưới mặt bùn nhả tăm rất nhiều. Nhìn tăm, ông Bộc biết được
tăm nào là tăm ba ba và to hay nhỏ. Cứ thế ông lặn xuống nước, chỉ một
loáng ông đã lôi được con ba ba lên bờ. Lũ trẻ xóm trại cũng đã nhiều lần
được ông cho đi theo để xem ông bắt ba ba.
Ông Bộc nuôi ba ba trong những chiếc vại sành. Ông bảo như thế ba ba
mới không trốn đi được. Ông kể với chúng tôi ba ba là giống rất khỏe. Thuở
bố ông Bộc còn sống, bố ông bắt được một con ba ba lớn. Ông cụ phải dùng
cối đá để úp con ba ba đó. Sáng sau tỉnh dậy, không thấy cái cối đá đâu nữa.
Ông cụ chạy đi tìm thì thấy cái cối đá từ góc sân đã được chuyển ra cửa
ngõ. Hóa ra con ba ba cứ vừa bò trong cái cối đá vừa đẩy cái cối đá đi suốt
đêm.
Cứ đến phiên chợ Đình hay chợ Thá, ông Bộc lại bắt lũ ba ba nhốt vào
hai cái lồng sắt mang bán và lúc nào cũng vậy, sau buổi chợ chúng tôi kéo

https://thuviensach.vn

đến nhà ông để nhận quà. Ông không bao giờ quên mua quà cho chúng tôi.
Món quà mà tôi thích nhất là những ông tướng thời xưa mặt đỏ, râu dài, tay
cầm gươm uy nghi, làm bằng bột nếp pha màu. Tôi chỉ từ giã những ông
tướng bột uy nghi kia khi nào các ông đã bị mốc xanh, mốc vàng phủ kín cả
mặt mũi, mũ áo mà thôi
Những năm trước kia đầm Vực ba ba nhiều vô kể. Có những ngày, ba ba
lên bờ phơi nắng. Chúng nằm san sát những mô đất quanh bờ đầm. Hồi đó,
chúng không sợ người như bây giờ. Có những bác thợ cày lên bờ đầm ngồi
nghỉ. Bác thợ cày nhìn thấy một tảng đá mốc thếch bèn ngồi lên ung dung
hút thuốc lào. Mãi lâu sau, thấy tảng đá mình đang ngồi cứ nhúc nhích,
nhúc nhích, bác thợ cày thấy lạ lật lên xem thử. Một cái bụng ba ba vàng
ươm phơi ra.
Bây giờ ba ba ít đi nhiều. Người xóm trại chẳng mấy khi thấy chúng lên
bờ. Chỉ có ông Bộc là biết chúng ở đâu.
Trêu chọc lũ ba ba trong vại sành chán chúng tôi rủ nhau vào nhà. Trong
ngôi nhà nhỏ có một cái cửa ra vào duy nhất, ông Bộc đang ngồi lặng im
trên chiếc phản gỗ. Tôi chợt nhớ lại đêm qua ông đứng trên đê trong đêm
mưa gió. Tôi nhớ đến lời bà tôi nói về ông. “Ông Bộc có tội ư? Ông ấy có
tội gì nhỉ?”. Câu hỏi ấy vang lên trong tâm hồn trẻ thơ của tôi.
Thấy chúng tôi bước vào, ông nói khẽ:
-Hai đứa vào đây. Ông phần chuối cho các cháu đây, ăn đi.
Thằng Mên tham ăn, vặt ngay một quả ăn vội vàng. Tôi huých nó một
cái. Nó kêu lên:
- Ơ! Sao anh đánh em?
Tôi nói:

https://thuviensach.vn

- Mày tham lắm. Chưa mời ai đã ăn.
Thấy vậy, ông Bộc cười:
- Cứ ăn đi, ăn thoải mái. Ngoài vườn nhà ông còn mấy buồng đang ín.
Tôi cầm quả chuối ông Bộc đưa, im lặng nhìn ông. Nhà ông ẩm thấp và
nhợt nhạt ánh sáng. Gương mặt ông Bộc như đang nổi chìm trong ánh sáng
chen những khoảng tối trong ngôi nhà. Lúc đó, tôi muốn hỏi ông Bộc: “Ông
ơi! Người ta bảo ông có tội, có phải thế không ông?”. Nhưng tôi không làm
sao nói được.
Chỉ một loáng, thằng Mên đã ăn hết ba quả chuối. Nó nằm xoài trên
phản, cúi đầu xuống gầm phản, nói:
- Ông ơi! Lính của ông đi đâu hết rồi?
Ông Bộc cười khà khà:
- Chúng nó đi chơi cả rồi. Chưa đến bữa mà.
Lính của ông Bộc là lũ cóc dưới gầm phản nhà ông. Ngôi nhà của ông ít
ánh sáng và thường ẩm thấp. Quanh nhà lại mọc um tùm các loại cây nên
cóc rất nhiều.
Một lần đi câu cá về, hai ống quần ông bám đầy cỏ may. Chúng tôi bảo
ông để chúng tôi nhặt giúp. Ông xua tay bảo: “Để ông sai lính của ông nó
làm”. Chúng tôi chẳng hiểu ông nói gì. “Lính nào hở ông?”. Chúng tôi hỏi.
Ông cười: “Cứ đợi đấy, đợi đấy”. Nói xong ông vứt cái quần bám đầy cỏ
may vào gầm phản. Lâu sau, ông bảo chúng tôi thử nhìn xuống gầm phản
xem sao. Chúng tôi cúi rạp mình nhìn xuống và trố mắt ngạc nhiên khi thấy
một bầy cóc lớn bé đang thi nhau đớp những bông cỏ may bám vào hai ống
quần ông. Chúng làm việc một cách cần mẫn và tự giác, không thèm để ý
đến chúng tôi.

https://thuviensach.vn

Cũng từ đó, cứ mỗi lần lên đê chơi là chúng tôi lại mang những cái quần
bám đầy hoa cỏ may đến nhà ông để nhờ lũ lính của ông nhặt giúp.
Hai anh em tôi tha thẩn ở chơi với ông đến gần trưa, cho đến khi mẹ tôi
gọi chúng tôi về ăn cơm. Trước khi về, ông Bộc ghé tai tôi nói nhỏ: “Chiều
lại đây ông cho theo sông gỡ vẹ cá”. Tôi mừng rơ “dạ” thật to và chạy một
mạch về nhà.
Vào lúc ngang chiều tôi trốn thằng Mên sang nhà ông Bộc. Hai ông cháu
tôi xuống sông. Ông Bộc chỉ có một chiếc thuyền nan nhỏ do ông tự làm.
Sông mới vào hạ nên nước chưa lớn lắm để vẫn có thể thả vẹ được. Hai bờ
sông, ngô bắt đầu đang bạc râu. Chúng tôi trèo lên thuyền và bơi đi. Ông
Bộc thả khoảng hai chục vẹ cá chép. Vẹ là một loại bẫy cá chép. Đó là một
cái lồng bằng tre cứng trông giống cái lồng gà. Vẹ có một cái cửa để cho
những con cá chép to có thể chui vào. Trong vẹ có một hòn đá để giữ vẹ và
mồi nhử được bọc trong một cái túi vải để chống nước cuốn mất. Vẹ được
buộc vào một cây sào nhỏ cắm xuống lòng sông để đánh dấu. Vẹ thả từ
chiều hôm trước đến chiều hôm sau thì cất lên.
Con thuyền trôi nhẹ nhàng trên mặt sông rộng. Nhà tôi có một chiếc
thuyền lớn hơn thuyền nhà ông Bộc nhiều và được đóng bằng gỗ. Nhưng
chẳng mấy khi bố tôi cho chúng tôi theo thuyền. Vừa bơi thuyền đến nơi
thả vẹ, ông Bộc vừa nói:
- Chỉ ít bữa nữa là không thả được vẹ. Mưa nhiều nước sông cao và đục
thì cá chép không ăn vẹ nữa.
Lúc này, tôi nhìn ông Bộc khác vô cùng với khi ông ngồi trong ánh sáng
nhợt nhạt của ngôi nhà. Tôi thấy ông mỉm cười và khe khẽ hát một bài gì
đó.
Khi đến bãi thả vẹ, ông bảo tôi:
- Ông sẽ cho cháu nhấc m...