Table of Contents
BÁN KHỐNG
Câu chuyện đằng sau ngày tận thế của giới tài chính
Lời mở đầu
1. Một câu chuyện có xuất xứ bí mật
2. Vùng đất của người mù
3. “Làm sao mà một gã không biết nói tiếng anh lại nói dối được cơ chứ?”
4. Làm thế nào để thu hoạch được từ một người nhập cư
5. Những nhà tư bản tình cờ
6. Người nhện ở The Venetian
7. Cuộc truy tìm kho báu khổng lồ
8. Sự im lặng kéo dài
9. Cái chết của sự thích thú
10. Hai người trên một chiếc thuyền
Phần kết

Michael Lewis

BÁN KHỐNG
Bản quyền © 2014 Công ty Cổ phần Sách Alpha
Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/
Tham gia cộng đồng chia sẽ sách : Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree
Cộng đồng Google :http://bit.ly/downloadsach

Kẻ đần độn nhất vẫn có thể hiểu được những chủ đề khó nhất miễn là anh ta chưa có bất cứ ý
tưởng nào về chúng trước đó; nhưng kẻ thông minh nhất lại chẳng thể hiểu được điều đơn giản
nhất nếu anh ta tin chắc rằng mình đã nắm rõ điều đó.
– LEO TOLSTOY, 1897

Câu chuyện đằng sau ngày tận thế của giới
tài chính
Nếu chỉ có thể đọc một cuốn sách về cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, hãy đọc cuốn sách
bạn đang cầm trên tay, Bán Khống (The Big Short) của Michael Lewis.
Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là một trong những thảm họa kinh tế nặng nề nhất
trong lịch sử và sự ảnh hưởng của nó vẫn còn tồn tại cho đến nhiều năm về sau. Theo ước tính
của những nhà kinh tế, thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đô-la, đặc biệt hàng tỷ đô-la tiền thuế
của người dân Mỹ đã không được sử dụng để phục vụ cho chính họ mà lại bị chính phủ dùng để
cứu các tập đoàn lớn thoát khỏi phá sản cùng những ông chủ giàu có của chúng. Cuộc khủng
hoảng này không đến từ chiến tranh, hay suy thoái, mà nó xuất phát từ một cỗ máy làm tiền
điên rồ, được một số người xây dựng trên những mô hình toán học đầy sai sót và chẳng mấy ai
hiểu được. Các công ty Phố Wall, với sự tham lam và thờ ơ của mình, sẵn sàng cho những người
không có khả năng trả nợ vay tiền, thậm chí còn chẳng cần giấy tờ, để từ đó tạo ra những
khoản thế chấp dưới chuẩn làm cơ sở cho những sản phẩm tài chính độc hại mà họ có thể bán
đi bán lại và kiếm bộn tiền. Điều đáng buồn cười là cỗ máy này được bôi trơn bởi các công ty
xếp hạng quyền lực nhất thế giới, những tổ chức mà đáng ra phải có trách nhiệm cao nhất
trong việc phát hiện và ngăn chặn khủng hoảng này lại chính là những tổ chức đã tiếp tay cho
nó. Họ sẵn sàng cho những sản phẩm tài chính rác rưởi kia các điểm số cao nhất vốn chỉ dành
cho những sản phẩm do Chính phủ Mỹ bảo lãnh và phát hành. Gần như không một ai phát hiện
ra điều đó. Những nhà điều hành ngân hàng lớn nhất của Mỹ không. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ
không. Và các quan chức chính phủ cũng không. Tuy nhiên, vẫn có một thiểu số nhà đầu tư
phát hiện ra điều đó. Cuốn sách này sẽ kể câu chuyện về họ.
Trong cuốn sách này, bạn sẽ được thấy những tên tuổi lừng lẫy trong nền tài chính thế giới
như Standard & Poor, Moody's, Morgan Stanley, Bear Stearns, Citigroup, Goldman Sachs, AIG
lại cư xử như những kẻ chẳng biết gì về tài chính. Bạn cũng sẽ được gặp những nhân vật, điển

hình là Steve Eisman, Michael Burry, những người bị coi là lập dị nhưng lại thuộc về một số rất
ít nhìn ra được toàn bộ sự thối nát của hệ thống trước khi nó sụp đổ. Bạn sẽ được thấy cách họ
phải đấu tranh với sự nghi ngờ khủng khiếp của chính bản thân cũng như của người khác để
giữ vững ý kiến của mình và đem về thành công vang dội. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng kể về
các nhân vật phản diện góp phần chủ chốt tạo nên cuộc khủng hoảng này, đó là Howie
Hublercủa Morgan Stanley, người đã một mình tạo ra khoản lỗ 9 tỷ đô-la và được ghi danh vào
lịch sử với tư cách là người bị lỗ nặng nhất chỉ trong một giao dịch, hay Joseph Cassano của
AIG, người đã phải chịu khoản lỗ hơn 99 tỷ đô-la.
Đối với những người làm về tài chính, rõ ràng cuốn sách này là một kho tư liệu vô giá, một câu
chuyện không thể không đọc, chứa đầy những sự kiện và bài học vô giá, từ việc đánh giá con
người, tổ chức cũng như việc đi ngược lại đám đông. Đối với những người sợ ngành tài chính,
dù trước hay sau khi đọc cuốn sách này, và dù bất kỳ lý do nào, có lẽ các bạn cần phải biết rằng
ngoài những người đúng như Steve Eismanvà Michael Burry đã kiếm được cả một đống tiền
thì những người sai như Howie Hubler hay Joseph Cassano vẫn bỏ túi cả chục triệu đô-la. Công
ty lỗ nhưng họ thì không sao cả. Cuộc khủng hoảng tài chính mà đáng ra sẽ quét sạch toàn bộ
nền tài chính Mỹ thì cuối cùng chỉ có Lehman Brothers và Bear Stearns sụp đổ, còn những ông
lớn khác đều được Chính phủ Mỹ dùng tiền thuế của dân để cứu mà không phải đổi lại gì nhiều.
Liệu có ngành nào dễ kiếm tiền hơn ngành tài chính, khi mà dù đúng hay sai, bạn vẫn có tiền?
Trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.
Hà Nội, tháng 3 năm 2014
CÔNG TY CỔ PHẦN SÁCH ALPHA

Lời mở đầu
Yêu tinh
Đối với tôi, việc một ngân hàng đầu tư trên Phố Wall sẵn sàng trả tôi hàng trăm nghìn đô-la để
tôi tư vấn đầu tư cho những người trưởng thành vẫn luôn là một bí ẩn. Tôi mới chỉ 24 tuổi,
không có kinh nghiệm, mà cũng chẳng đặc biệt hứng thú với việc dự đoán cổ phiếu nào, trái
phiếu nào sẽ tăng hay giảm. Chức năng chính của Phố Wall là phân bổ vốn: quyết định ai sẽ
nhận được chúng, ai không. Hãy tin tôi khi tôi nói với bạn rằng tôi chẳng biết gì cả. Tôi chưa
từng học về kế toán, chưa từng điều hành doanh nghiệp và thậm chí chưa từng quản lý tiền tiết
kiệm của riêng mình. Tôi nhảy vào một công việc ở Salomon Brothers vào năm 1985, và nhảy
ra, giàu hơn, vào năm 1988, và dù cho tôi đã viết hẳn một quyển sách về trải nghiệm này, tất cả
mọi thứ đối với tôi vẫn hết sức phi lý – đây là một lý do tại sao tôi lại dễ dàng tránh xa đồng
tiền đến như vậy. Tôi biết điều đó sẽ không kéo dài lâu. Sớm hay muộn, người ta cũng sẽ phát
hiện ra tôi cùng với rất nhiều những kẻ na ná tôi là lũ người lừa đảo. Sớm hay muộn, một cuộc
Đại thanh toán cũng sẽ đến, khi Phố Wall bừng tỉnh và hàng trăm, nếu không muốn nói là hàng
nghìn người trẻ như tôi, những kẻ không có quyền đặt cược lớn bằng tiền của người khác hay
thuyết phục người khác đặt cược như vậy, sẽ bị trục xuất khỏi giới tài chính.
Khi tôi ngồi viết về những gì tôi đã trải qua – hay chính là cuốn Liar's Poker – tôi viết với tinh
thần của một thanh niên nghĩ rằng mình đã rời đi đúng lúc đang trúng mánh. Tôi chỉ viết
nguệch ngoạc một thông điệp và bỏ nó vào trong chai để dành cho những ai sẽ phải trải qua
những phần này trong tương lai rất xa. Nếu không có người trong cuộc nào ghi lại tất cả những
điều này, tôi đoán chừng, trong tương lai, sẽ chẳng ai tin chúng đã từng xảy ra.
Tính đến thời điểm đó, mọi thứ được viết về Phố Wall đều liên quan đến thị trường cổ phiếu.
Ngay từ đầu, thị trường cổ phiếu đã là nơi sinh sống của phần lớn Phố Wall. Nhưng cuốn sách
của tôi chủ yếu viết về thị trường trái phiếu, bởi Phố Wall hiện đang kiếm được rất nhiều tiền
nhờ việc đóng gói, rao bán và tráo đổi những khoản nợ ngày càng lớn của nước Mỹ. Tôi cho
rằng, điều này cũng không kéo dài lâu. Tôi nghĩ, mình đang viết về giai đoạn những năm 1980
ở Mỹ, khi một cường quốc mất đi lý trí tài chính của nó. Tôi hy vọng các độc giả tương lai sẽ
cảm thấy kinh hoàng khi biết rằng vào năm 1986, CEO của Salomon Brothers, John Gutfreund,
đã được trả 3,1 triệu đô-la “nhờ” điều hành doanh nghiệp lao dốc. Tôi hy vọng họ sẽ há hốc
mồm kinh ngạc khi đọc câu chuyện về Howie Rubin, một nhân viên giao dịch trái phiếu thế
chấp, của Salomon, người đã chuyển đến Merrill Lynch và nhanh chóng để mất 250 triệu đô-la.

Tôi hy vọng họ sẽ bị sốc khi biết rằng ở Phố Wall trước đây, các CEO chỉ biết rất mơ hồ về
những rủi ro phức tạp mà các nhân viên giao dịch trái phiếu của họ đang chấp nhận.
Tôi chưa từng mảy may nghi ngờ rằng tình hình tài chính những năm 1980 sẽ kéo dài hơn 2
thập kỷ, hay rằng sự khác biệt về mức độ giữa Phố Wall và đời sống kinh tế thường nhật sẽ
được đẩy lên thành sự khác biệt về tính chất. Rằng một nhân viên giao dịch trái phiếu có thể
được trả 47 triệu đô-la/năm mà vẫn cảm thấy như đang bị lừa. Rằng thị trường trái phiếu thế
chấp, thứ ra đời trên sàn giao dịch Salomon Brothers, vốn được coi là một ý tưởng tuyệt vời
vào thời điểm đó, lại dẫn đến thảm họa kinh tế đậm chất tài chính nhất trong lịch sử. Rằng
chính xác 20 năm sau khi Howie Rubin trở thành cái tên tai tiếng quen thuộc “nhờ” khoản
thua lỗ 250 triệu đô-la, một nhân viên giao dịch trái phiếu thế chấp khác cũng tên là Howie, ở
Morgan Stanley, đã lỗ 9 tỉ đô-la chỉ trong một giao dịch, mà vẫn không ai biết đến ngoài một
nhóm nhỏ những người bên trong Morgan Stanley từng nghe về những gì anh ta đã làm hoặc lý
do anh ta lại làm vậy.
Khi ngồi viết cuốn sách đầu tiên, tôi không có ước mong gì lớn mà chỉ đơn thuần muốn kể lại
những gì tôi cho là một câu chuyện đáng kinh ngạc. Nếu bạn chuốc cho tôi vài ly và sau đó hỏi
tôi rằng cuốn sách này sẽ có ảnh hưởng gì trên thế giới, tôi có thể đã trả lời đại loại như, “Tôi
hy vọng rằng các sinh viên đại học đang cố gắng tìm hướng đi cho mình sẽ đọc cuốn sách và
hiểu được rằng thật ngớ ngẩn khi từ bỏ niềm đam mê hoặc thậm chí chỉ là những sở thích mờ
nhạt của họ để trở thành nhà tài chính.” Tôi hy vọng rằng một vài đứa trẻ sáng dạ ở Đại học
Bang Ohio mà thực sự muốn trở thành nhà hải dương học sẽ đọc cuốn sách của tôi, phớt lờ lời
đề nghị của Goldman Sachs, và giương buồm ra khơi.
Tuy nhiên, không hiểu thế nào mà thông điệp này hầu như biến mất. 6 tháng sau khi Liar's
Poker được xuất bản, tôi nhận được rất nhiều thư từ sinh viên Đại học Bang Ohio. Chúng muốn
biết liệu tôi còn bất cứ bí mật nào khác muốn chia sẻ về Phố Wall hay không. Chúng đã đọc
cuốn sách của tôi và coi nó như một cuốn cẩm nang hướng dẫn.
Trong 2 thập kỉ sau khi rời đi, tôi mong chờ ngày tàn của Phố Wall như tôi đã dự liệu. Các
khoản tiền thưởng trên trời, những cuộc diễu hành vô tận của lũ nhân viên giao dịch lừa đảo,
vụ bê bối đã đánh chìm Drexel Burnham, tai tiếng đã hủy hoại John Gutfreund và xóa sổ
Salomon Brothers hoàn toàn, cuộc khủng hoảng nối tiếp sự sụp đổ Long-Term Capital
Management của John Meriwether, ông chủ cũ của tôi, và bong bóng Internet: Hết lần này đến
lần khác, hệ thống tài chính, xét về nghĩa hẹp, mất dần sự tin tưởng. Thế nhưng, các ngân hàng
lớn ở Phố Wall, trung tâm của hệ thống tài chính này, vẫn tiếp tục phát triển, cùng với số tiền

mà họ phân phát nhỏ giọt cho những thanh niên 26 tuổi để những người này làm những việc
mà rõ ràng chẳng mang lại lợi ích gì cho xã hội. Cuộc nổi dậy của thanh thiếu niên Mỹ chống lại
văn hóa tiền tệ không bao giờ diễn ra. Tại sao phải bận tâm đến việc lật đổ thế giới của bố mẹ
bạn khi bạn có thể mua nó và bán đi từng mảnh của thế giới đó?
Có lúc, tôi đã thôi không chờ đợi nữa. Tôi cho rằng không có vụ bê bối hoặc đảo ngược nào đủ
lớn để nhấn chìm cả một hệ thống.
Đúng lúc đó, Meredith Whitney mang tin tức đến.
Meredith Whitney là một nhân viên phân tích vô danh, chuyên phân tích các công ty tài chính
cho một công ty tài chính vô danh, Oppenheimer and Co.. Ngày 31 tháng 10 năm 2007, cô dự
đoán rằng Citigroup đã quản lý yếu kém đến mức cần phải cắt giảm cổ tức nếu không sẽ phá
sản. Không ai có thể biết chắc chuyện gì đang diễn ra bên trong thị trường chứng khoán vào
bất cứ một ngày nhất định nào, nhưng vào ngày 31 tháng 10 đó, người ta biết chắc rằng
Meredith Whitney đã khiến thị trường cổ phiếu tài chính chao đảo. Đến cuối ngày giao dịch,
một phụ nữ về cơ bản chưa ai từng nghe đến, một người hoàn toàn vô danh, đã khiến giá cổ
phiếu của Citigroup tụt 8% tương đương với 390 tỉ đô-la bốc hơi khỏi thị trường chứng khoán
Mỹ. 4 ngày sau, CEO Chuck Prince của Citigroup từ chức. 2 tuần sau, Citigroup giảm cổ tức.
Kể từ thời điểm đó, Meredith Whitney đã trở thành E. F. Hutton: Khi cô nói, mọi người lắng
nghe. Cô có thông điệp rất rõ ràng: Nếu muốn biết giá trị thực sự của các công ty ở Phố Wall
này, hãy quan sát thật khách quan và kỹ lưỡng các loại tài sản kém hấp dẫn mà các công ty này
đang nắm giữ bằng tiền đi vay, và tưởng tượng xem họ sẽ thu về được gì trong một cuộc bán
tháo. Theo cô, đội ngũ nhân viên khổng lồ được trả lương cao trong các công ty này hoàn toàn
vô giá trị. Suốt năm 2008, cứ mỗi khi các nhân viên ngân hàng và nhà môi giới tuyên bố rằng
họ đã giải quyết được các vấn đề của mình, lúc thì bằng bút toán ghi giảm giá trị, lúc thì bằng
việc huy động vốn, cô lại đưa ra tuyên bố của chính mình: Các anh chị đã nhầm. Các anh chị vẫn
không chịu đối mặt với việc mình đã quản lý doanh nghiệp tồi tệ như thế nào. Các anh chị vẫn
không thừa nhận những khoản lỗ hàng tỉ đô-la trong các trái phiếu thế chấp dưới chuẩn. Giá trị
chứng khoán của các anh chị cũng ảo như chính giá trị con người các anh chị. Các đối thủ cho
rằng Whitney được đánh giá quá cao; những blogger cho rằng cô chỉ may mắn. Hầu hết những
gì cô đưa ra đều đúng. Nhưng một phần nào đó, đúng là cô chỉ đoán. Không có cách nào để cô
có thể biết được điều gì sẽ xảy ra đối với những công ty Phố Wall này, hay mức độ các khoản lỗ
của họ trong thị trường cho vay thế chấp dưới chuẩn. Ngay cả chính các CEO cũng không thể
biết điều này. Cô nói, “hoặc là như thế hoặc họ đều là những kẻ dối trá, nhưng tôi cho rằng họ

thật sự không biết.”
Giờ đây, rõ ràng Meredith Whitney đã không nhấn chìm Phố Wall. Cô chỉ thể hiện một cách rõ
ràng và ồn ào nhất quan điểm mà hóa ra còn mang tính nổi loạn, chống lại trật tự xã hội hơn cả
nhiều chiến dịch do các luật sư khác nhau ở New York khởi xướng nhằm phản đối sự thối nát ở
Phố Wall. Nếu một vụ bê bối đơn thuần có thể phá hủy các ngân hàng đầu tư lớn ở Phố Wall, thì
hẳn là chúng đã biến mất từ rất lâu rồi. Người phụ nữ này không nói rằng các nhân viên ngân
hàng Phố Wall là những kẻ thối nát. Cô chỉ nói rằng họ ngu ngốc. Những con người này làm
công việc phân bổ nguồn vốn nhưng thậm chí còn không biết cách quản lý tài sản của chính
mình.
Thành thực mà nói, có phần trong con người tôi cho rằng, Nếu tôi ở lại thì có thể chính tôi đã
gây ra thảm họa đó. Các nhân vật chủ chốt trong đống lộn xộn tại Citigroup cũng chính là
những người tôi từng làm việc cùng tại Salomon Brothers; một vài người trong số họ còn từng
có mặt trong lớp đào tạo tại Salomon Brothers của tôi. Có lúc, tôi không thể kiềm chế được bản
thân: tôi gọi cho Meredith Whitney. Đó là vào khoảng tháng 3 năm 2008, ngay trước thất bại
của Bear Stearns, khi kết quả vẫn ở thế cân bằng. Tôi nghĩ, nếu cô ấy đúng, đây chính là thời
điểm thế giới tài chính quay trở lại chiếc hộp mà từ đó, nó đã thoát ra vào đầu những năm
1980. Tôi rất tò mò muốn biết liệu cô ấy có hiểu việc mình đang làm không, và cũng muốn biết
người phụ nữ trẻ đang làm xáo trộn thị trường chứng khoán bằng mỗi lời nói của mình đến từ
đâu.
Cô ấy đến Phố Wall vào năm 1994, sau khi tốt nghiệp khoa tiếng Anh trường Đại học Brown. Cô
tìm được một công việc tại Oppenheimer and Co. và sau đó được đào tạo bởi một người không
chỉ giúp cô xây dựng sự nghiệp mà còn cả thế giới quan của cô. Tên của ông là Steve Eisman.
“Sau khi tôi làm vụ Citi,” cô nói, “một trong những điều tốt đẹp nhất đã xảy ra đó là Steve gọi
cho tôi và bảo rằng ông tự hào về tôi như thế nào.” Do chưa từng nghe đến cái tên Steve
Eisman nên tôi đã không suy nghĩ gì về điều này.
Nhưng sau đó, tôi đã đọc được một tin tức về việc một nhà quản lý quỹ phòng hộ vô danh ở
New York tên là John Paulson đã kiếm được khoảng 20 tỉ đô-la cho các nhà đầu tư của mình và
đút túi gần 4 tỉ đô-la. Đây là số tiền lớn nhất mà một người từng kiếm được một cách quá
nhanh ở Phố Wall. Thêm vào đó, anh ta có nó nhờ đặt cược chống lại các trái phiếu thế chấp
dưới chuẩn hiện đang nhấn chìm Citigroup và mọi ngân hàng đầu tư lớn khác ở Phố Wall. Các
ngân hàng đầu tư Phố Wall giống như các sòng bạc ở Las Vegas: Họ đưa ra các tỷ lệ cược. Nếu
khách hàng chơi trò chơi có tổng bằng 0 để đấu lại họ thì thi thoảng có thể giành chiến thắng

nhưng sẽ không bao giờ thắng một cách có hệ thống và thắng lớn đến mức có thể khiến sòng
bạc phá sản. Tuy nhiên, John Paulson từng là một khách hàng của Phố Wall. Đây là hình ảnh
phản chiếu sự kém cỏi tương tự vốn đã giúp Meredith Whitney làm nên tên tuổi của mình.
Sòng bạc đã đánh giá sai nghiêm trọng tỷ lệ đặt cược trong trò chơi của chính nó, và ít nhất
một người đã phát hiện ra điều đó. Tôi lại gọi cho Whitney để hỏi cô ấy, giống như tôi đã hỏi
những người khác, rằng liệu cô ấy có biết ai đã dự đoán được trận Đại Hồng Thủy về việc cho
vay thế chấp dưới chuẩn, để từ đó sắp xếp trước nhằm thu lợi từ nó hay không. Có ai khác chú
ý đến việc bánh xe rulet đã trở nên rất dễ đoán trước khi sòng bài phát hiện ra hay không? Có
ai khác trong chiếc hộp đen tài chính hiện đại nắm được các lỗ hổng của cỗ máy hay không?
Khi đó là vào cuối năm 2008. Ngày càng có nhiều chuyên gia tuyên bố rằng họ đã dự đoán
được thảm họa, nhưng chỉ có một số ít hơn rất nhiều thực sự làm điều đó. Trong số này, số
người dám đặt cược vào tầm nhìn của mình còn ít hơn nữa. Không dễ để đứng ngoài sự cuồng
loạn của đám đông – để tin rằng hầu hết những gì được đề cập trong bản tin tài chính là sai
lầm; để tin rằng hầu hết những nhân vật tài chính quan trọng nhất đều đang dối trá hoặc bị lừa
– mà không bị mất trí. Whitney đã đọc một mạch danh sách với cả nửa tá những cái tên trên
đó, chủ yếu là các nhà đầu tư cô trực tiếp tư vấn. Ở giữa là John Paulson. Đứng đầu là Steve
Eisman.

1. Một câu chuyện có xuất xứ bí mật
Eisman đặt chân vào giới tài chính khi tôi rời khỏi đó. Anh lớn lên ở New York, đi học ở các
trường dòng, tốt nghiệp loại xuất sắc tại Đại học Pennsylvania, và sau đó nhận bằng danh dự
của Trường Luật Harvard. Năm 1991, anh trở thành một luật sư 30 tuổi chuyên về luật doanh
nghiệp và luôn tự hỏi tại sao anh lại nghĩ mình thích trở thành luật sư. “Tôi ghét nó,” anh nói.
“Tôi ghét trở thành một luật sư. Bố mẹ tôi là các nhà môi giới ở công ty chứng khoán
Oppenheimer. Họ đã lừa được tôi chấp nhận một công việc. Thật chẳng tốt đẹp gì, nhưng đó là
sự thật.”
Oppenheimer là một trong số những công ty Phố Wall kiểu cũ cuối cùng và nó sống sót nhờ
vào những “đầu thừa đuôi thẹo” mà Goldman Sachs và Morgan Stanley bỏ lại. Nó có vẻ giống
một doanh nghiệp gia đình hơn là một công ty. Lillian và Elliot Eisman đã đại diện cho
Oppenheimer tư vấn về tài chính cho các nhà đầu tư cá nhân kể từ đầu những năm 1960. Do
được các đồng nghiệp cũng như khách hàng tôn trọng và quý mến, họ có thể thuê bất cứ ai họ
muốn. Tuy nhiên, Oppenheimer hoạt động theo quy tắc gia đình trị; nếu Lillian và Elliot muốn
tuyển dụng con trai họ, họ phải trả lương cho cậu trong năm đầu tiên, trong khi những người
khác sẽ đánh giá xem liệu cậu có xứng đáng được trả lương hay không.
Cha mẹ của Eisman, bản chất là những nhà đầu tư giá trị kiểu cũ, đã luôn dặn dò anh rằng cách
tốt nhất để tìm hiểu về Phố Wall chính là làm một nhà phân tích cổ phiếu. Anh đã bắt đầu bằng
công việc này, làm việc cho những người định hình nên dư luận về các công ty đại chúng.
Oppenheimer tuyển dụng khoảng 25 nhà phân tích, mà hầu hết phân tích của họ đều bị phần
còn lại của Phố Wall lờ đi. “Cách duy nhất để một nhà phân tích tại Oppenheimer được trả
lương là hãy làm đúng và gây ra đủ ồn ào để mọi người chú ý,” Alice Schroeder, người phụ
trách các công ty bảo hiểm cho Oppenheimer, đã chuyển tới Morgan Stanley, và cuối cùng trở
thành người viết tiểu sử chính thức cho Warren Buffett, nói. Cô nói thêm, “Có một yếu tố phản
văn hóa ở Oppenheimer. Nhân viên ở các công ty lớn đều được trả lương để đồng thuận.”
Eisman hóa ra lại có khiếu gây ồn ào và phản đối các quan điểm đồng thuận. Anh khởi đầu là
một nhà phân tích cổ phiếu cấp thấp, một người phụ việc, chẳng mong gì được đưa ra ý kiến
riêng. Điều này đã thay đổi vào tháng 12 năm 1991, chưa đầy một năm kể từ khi anh làm công
việc mới này. Một nhà cho vay thế chấp dưới chuẩn có tên là Aames Financial đã phát hành cổ
phiếu ra công chúng, nhưng không ai ở Oppenheimer quan tâm đến vấn đề này. Một trong
những nhân viên ngân hàng của Oppenheimer, người hy vọng được Aames tuyển dụng, đã đi

xung quanh bộ phận nghiên cứu để tìm người biết bất cứ điều gì về mảng kinh doanh cho vay
thế chấp. “Tôi là một nhà phân tích cấp thấp và chỉ đang trong quá trình học hỏi,” Eisman nói,
“nhưng tôi đã nói với anh ta rằng khi còn là một luật sư, tôi đã làm một vụ cho The Money
Store.” Anh ta đã nhanh chóng được bổ nhiệm là nhà phân tích chính cho Aames Financial.
“Tôi đã không nói với anh ta rằng công việc của tôi chỉ là đọc tìm lỗi trong các tài liệu và tôi
chẳng hiểu quái gì về những thứ chết tiệt đó.”
Aames Financial, giống như The Money Store, nằm trong một hạng mục mới gồm các công ty
mở rộng việc cho vay đối với những người Mỹ thiếu tiền mặt, hay còn được gọi một cách hoa
mỹ là tài chính chuyên biệt. Hạng mục này không gồm Goldman Sachs hay J.P. Morgan mà gồm
nhiều công ty ít được biết đến và đều có liên quan đến sự bùng nổ cho vay thế chấp dưới chuẩn
vào đầu những năm 1990. Aames là công ty cho vay thế chấp dưới chuẩn đầu tiên phát hành cổ
phiếu ra công chúng. Công ty thứ hai mà Eisman được giao nhiệm vụ phụ trách là Lomas
Financial. Lomas vừa mới thoát khỏi cảnh phá sản. “Tôi đưa ra khuyến nghị bán thứ này bởi
nó là thứ rác rưởi. Tôi không biết là anh không được khuyến nghị bán những công ty này. Tôi
nghĩ rằng có ba chiếc hộp – mua, giữ và bán – và anh có thể chọn cái mà anh nghĩ là anh nên
chọn.” Steve Eisman bị buộc phải lạc quan hơn, nhưng sự lạc quan không đến với anh một cách
tự nhiên. Anh có thể giả vờ lạc quan, và thỉnh thoảng có làm vậy, nhưng anh sẽ thoải mái hơn
nếu không phải bận tâm vì điều đó. “Tôi có thể nghe thấy tiếng anh ta hét vào điện thoại từ
cuối hành lang,” một đồng nghiệp cũ của anh chia sẻ. “Anh ta vui vẻ chỉ ra những điểm tiêu cực
về cổ phiếu của các công ty anh ta phụ trách. Anh ta nghĩ gì, nói nấy.” Eisman vẫn giữ nguyên
khuyến nghị bán đối với Lomas Financial, ngay cả sau khi nó thông báo rằng các nhà đầu tư
không cần lo lắng về tình hình tài chính của nó, bởi nó đã phòng ngừa rủi ro thị trường. Eisman
nói, “Câu đơn tuyệt vời nhất tôi đã từng viết ở cương vị một nhà phân tích là sau khi Lomas nói
họ đã được phòng ngừa khỏi rủi ro.” Anh trích dẫn lại câu đó từ trong trí nhớ của mình:
“'Lomas Financial là một định chế tài chính được phòng ngừa khỏi rủi ro một cách hoàn hảo:
nó thua lỗ ở mọi môi trường lãi suất có thể nhận thức được.' Tôi thích viết câu đó hơn bất cứ
câu nào tôi từng viết.” Một vài tháng sau khi anh xuất bản câu nói này, Lomas Financial trở lại
tình trạng phá sản.
Eisman nhanh chóng khẳng định mình là một trong số ít các nhà phân tích tại Oppenheimer có
quan điểm có thể khuấy đảo thị trường. “Nó giống việc tôi được quay trở lại thời đi học vậy,”
anh nói. “Tôi sẽ tìm hiểu về một ngành nào đó, và tôi sẽ đi và viết về nó.” Mọi người ở Phố Wall
bắt đầu coi anh là một nhân vật chân thật. Anh ăn mặc kiểu nửa mùa, như thể có ai đó đã phải
rất khó khăn mới mua được cho anh những bộ quần áo mới và đẹp nhưng không chỉ cho anh

cách mặc chúng. Mái tóc vàng được cắt ngắn của anh trông như thể anh đã tự cắt chúng. Tâm
điểm trên khuôn mặt nhẵn nhụi, biểu cảm và không thân thiện của anh chính là cái miệng, bởi
lúc nào nó cũng mở hờ ngay cả khi anh ăn. Cứ như thể anh sợ không thể tuôn ra hết những suy
nghĩ vừa thoáng qua đầu trước khi suy nghĩ khác ập đến, nên luôn phải giữ cho kênh đó thông
suốt.
Khi anh tiếp xúc với thế giới bên ngoài, một khuôn mẫu sẽ xuất hiện. Ngày càng có nhiều
người làm việc cho Steve Eisman yêu mến anh, hoặc ít nhất bị anh làm cho buồn cười. Họ đánh
giá cao sự sẵn sàng và khả năng từ bỏ cả tiền bạc và kiến thức của anh.“Anh ấy là một nhà giáo
bẩm sinh,” một phụ nữ từng làm việc cho anh nói. “Và anh ấy bảo vệ phụ nữ một cách dữ dội.”
Anh đồng cảm với những người bé nhỏ và những người luôn bị thua thiệt dù cho bản thân anh
chưa bao giờ như vậy. Mặc khác, những người quan trọng mà hy vọng rằng sẽ nhận được sự
tôn kính từ Eisman lại thường rời khỏi cuộc gặp mặt với anh trong tâm trạng bị sốc và phẫn
nộ. “Rất nhiều người không hiểu Steve,” Meredith Whitney nói với tôi, “nhưng ai hiểu anh ấy
đều quý mến anh ấy.” Một trong số những người không hiểu Steve là giám đốc một công ty môi
giới lớn của Mỹ, người đã nghe Eisman giải thích trước hàng tá các nhà đầu tư vào bữa trưa về
lý do tại sao ông ta, vị giám đốc đó, lại không hiểu chính công việc kinh doanh của mình, và sau
đó nhìn anh ấy rời đi giữa bữa ăn trưa và không bao giờ quay lại. (“Tôi phải vào nhà vệ sinh,”
Eisman nói. “Tôi không hiểu tại sao tôi không bao giờ quay lại.”) Sau bữa trưa đó, vị giám đốc
này đã tuyên bố rằng ông ta sẽ không bao giờ bước chân vào bất cứ căn phòng nào có Steve
Eisman ở đó. Chủ tịch một công ty bất động sản lớn của Nhật Bản là một ví dụ nữa. Ông đã gửi
cho Eisman các báo cáo tài chính của công ty mình và sau đó đã cùng với một phiên dịch viên
đến để mời Eisman đầu tư. “Ông thậm chí còn không sở hữu cố phiếu ở công ty mình,” Eisman
nói, sau phần giới thiệu rất tỉ mỉ điển hình của vị doanh nhân Nhật Bản này. Người phiên dịch
đã nói nhỏ với vị CEO.
“Ở Nhật, các nhà quản lý thường không sở hữu cổ phiếu,” cuối cùng anh ta nói.
Eisman cho rằng các báo cáo tài chính của gã này chẳng cho thấy bất cứ chi tiết thực sự quan
trọng nào về công ty của hắn; nhưng thay vì chỉ đơn giản nói như vậy, anh tung bản báo cáo lên
không, như thể vứt một thứ rác rưởi. “Đây… là đống giấy chùi toilet,” anh nói. “Dịch đi.”
“Quý ông Nhật Bản bỏ kính ra,” một người chứng kiến cuộc gặp gỡ kì lạ này nhớ lại. “Môi ông
ấy run lên. Chiến tranh Thế giới III như sắp nổ ra. 'Giấy toy-lay? Giấy toy-lay ư?'”
Một nhà quản lý quỹ phòng hộ, người coi Eisman như một người bạn, đã giải thích cho tôi về
con người anh nhưng chỉ một phút sau đó – sau khi ông mô tả việc Eisman đang vạch trần

nhiều nhân vật quan trọng là những kẻ nói dối hoặc những tên đần độn – ông bắt đầu cười.
“Anh ta là một người thích châm chọc xét về mặt nào đó, nhưng anh ấy cũng thông minh, trung
thực và không biết sợ.”
“Ngay cả ở Phố Wall, người ta cũng nghĩ anh ấy là kẻ thô lỗ, đáng ghét và hiếu chiến,” vợ của
Eisman, Valerie Feigen nói. “Anh ấy không quan tâm đến cách cư xử. Tin tôi đi, tôi đã rất, rất cố
gắng.” Sau khi cô dẫn anh về nhà ra mắt lần đầu tiên, mẹ cô đã nói, “Ồ, chúng ta không thể dùng
cậu ta nhưng hoàn toàn có thể bán đấu giá cậu ta tại UJA.” Eisman được cho là có tài làm mất
lòng người khác. “Anh ấy không thô lỗ một cách giả tạo,” vợ anh giải thích. “Anh ấy thô lỗ một
cách chân thật. Anh ấy biết mọi người nghĩ anh ấy là người như thế nào nhưng anh ấy không
nghĩ mình như vậy. Steven sống theo cách riêng của mình.”
Khi được hỏi về sự khó chịu mà anh thường để lại phía sau mình, Eisman trông như không
hiểu gì, thậm chí có chút như bị xúc phạm. “Có lúc, tôi quên cả chính bản thân mình,” anh trả
lời với một cái nhún vai.
Đây là giả thuyết đầu tiên trong rất nhiều giả thuyết về Eisman: Anh ấy chỉ đơn thuần là quan
tâm đến bất cứ điều gì nảy ra trong đầu hơn là ai đang đứng trước mặt mình và mối quan tâm
thứ nhất luôn áp đảo cái còn lại. Giả thuyết này đã giáng một đòn mạnh vào những người biết
rõ Eisman là người không hoàn hảo. Mẹ của anh, Lillian, đã đưa ra giả thuyết thứ hai. “Trong
Steven thực sự tồn tại 2 con người,” bà nói một cách thận trọng. Một là cậu bé đã được bà mua
cho chiếc xe đạp đời mới mà cậu rất khát khao, chỉ để cậu đạp xe đến Công viên Trung tâm,
cho một đứa trẻ mà cậu chưa từng gặp mặt mượn, và nhìn chiếc xe mất hút khỏi tầm mắt. Còn
người còn lại là chàng thanh niên trẻ muốn nghiên cứu về Talmud, không phải bởi anh có chút
quan tâm gì đến Chúa mà bởi anh rất tò mò về những mâu thuẫn bên trong đó.
Với những thông tin thu thập được thì có vẻ Eisman là một nhân vật kỳ lạ. Và anh cũng đến Phố
Wall vào đầu một giai đoạn kỳ lạ. Thị trường trái phiếu thế chấp ra đời một thập niên trước đã
mở rộng Phố Wall tới một điểm mà nó chưa từng đến trước đó: các khoản nợ của những người
dân Mỹ bình thường. Lúc đầu, cỗ máy thị trường trái phiếu mới chỉ quan tâm tới nửa dân số
Mỹ có khả năng thanh toán tốt hơn. Giờ đây, với việc mở rộng thị trường trái phiếu thế chấp
sang nhóm dân Mỹ có uy tín tín dụng thấp hơn, nó đã tìm được nguồn nhiên liệu nằm trong
những món nợ của nửa còn lại có khả năng thanh toán kém hơn.
Trái phiếu thế chấp khác trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính phủ kiểu cũ ở những khía
cạnh rất quan trọng. Trái phiếu thế chấp không phải là một khoản vay lớn có thời hạn cố định
rõ ràng. Một trái phiếu thế chấp là một quyền đối với các dòng tiền từ một rổ gồm hàng ngàn

khoản cho vay mua nhà có thế chấp. Những dòng tiền này luôn có vấn đề, bởi người vay có
quyền trả hết bất cứ lúc nào họ muốn. Đây là lý do lớn nhất duy nhất mà các nhà đầu tư trái
phiếu ban đầu cảm thấy rất miễn cưỡng khi đầu tư vào các khoản cho vay mua nhà có thế
chấp: Những người đi vay các khoản vay có thế chấp thường hoàn trả các khoản vay chỉ khi lãi
suất giảm, và họ có thể đổi nợ với giá rẻ hơn, khiến chủ sở hữu trái phiếu thế chấp phải cầm
một đống tiền mặt và đầu tư với lãi suất thấp hơn. Nhà đầu tư vào các khoản cho vay mua nhà
có thế chấp không biết khoản đầu tư của họ sẽ kéo dài được bao lâu, chỉ biết rằng anh ta/cô ta
sẽ nhận lại tiền của mình vào thời điểm họ ít mong muốn nhất. Để hạn chế sự không chắc chắn
này, những người mà tôi từng làm việc cùng ở Salomon Brothers, những người tạo ra thị
trường trái phiếu thế chấp, đã đưa ra một giải pháp thông minh. Họ lấy các rổ những khoản
cho vay mua nhà có thế chấp khổng lồ và chia các khoản thanh toán của chủ nhà thành từng lát
nhỏ, gọi là các tranche. Người mua tranche đầu tiên giống như chủ sở hữu tầng trệt của một
tòa nhà trong cơn lũ: Họ sẽ bị nhấn chìm bởi đợt sóng trả trước các khoản vay thế chấp đầu
tiên. Đổi lại, họ nhận được mức lãi suất cao hơn. Những người mua tranche thứ hai – tầng 2
của toà nhà – nhận được đợt sóng trả trước tiếp theo và đổi lại, cũng nhận được mức lãi suất
cao thứ hai, v.v... Nhà đầu tư ở tầng trên cùng của tòa nhà nhận được lãi suất thấp nhất nhưng
có sự đảm bảo lớn nhất rằng khoản đầu tư của họ sẽ không chấm dứt trước khi họ muốn.
Nỗi sợ hãi lớn của nhà đầu tư trái phiếu thế chấp trong những năm 1980 là họ được hoàn trả
quá nhanh, chứ không phải là không được hoàn trả. Các rổ gồm những khoản vay làm cơ sở cho
trái phiếu thế chấp phải tuân thủ các tiêu chuẩn, cả về quy mô lẫn...